آیا سنسور CGM میتواند کتواسیدوز دیابتی را تشخیص دهد؟
اگر از سنسور پایش مداوم قند خون یا همان CGM استفاده میکنید، احتمالاً بارها به این فکر کردهاید که آیا این سنسور فقط برای مشاهده عدد قند خون کاربرد دارد یا میتواند شما را از یک وضعیت خطرناک مانند کتواسیدوز دیابتی یا DKA نیز باخبر کند.این سؤال مخصوصاً برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، والدین کودکان مبتلا به دیابت و افرادی که از پمپ انسولین استفاده میکنند اهمیت زیادی دارد. DKA ممکن است در اثر کمبود شدید انسولین ایجاد شود و اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند به یک وضعیت اورژانسی تبدیل شود.
سنسور CGM یک ابزار بسیار ارزشمند برای مشاهده قند خون است. برخلاف اندازهگیریهای مقطعی با دستگاه تست قند، CGM تغییرات گلوکز را در طول زمان نشان میدهد و به ما اجازه میدهد متوجه شویم قند در حال بالا رفتن، پایین آمدن یا ثابت ماندن است. همین اطلاعات میتواند در بعضی شرایط به فرد کمک کند زودتر متوجه شود که چیزی در وضعیت قند خون طبیعی نیست.اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
سنسور CGM معمولی، سنسور کتون نیست.
یعنی اگرچه CGM میتواند افزایش یا الگوی غیرطبیعی قند خون را نشان دهد، اما بهتنهایی نمیتواند بگوید که میزان کتون بدن چقدر است یا فرد حتماً وارد کتواسیدوز شده است. بنابراین:
CGM میتواند به شناسایی زودتر شرایطی که ممکن است خطر DKA را افزایش دهند کمک کند؛ اما نمیتوان فقط با عدد یا نمودار CGM، کتواسیدوز را تشخیص داد. برای بررسی واقعی خطر DKA، در شرایط لازم باید کتون نیز بررسی شود.
در ادامه دقیقتر توضیح میدهیم آیا سنسور CGM میتواند کتواسیدوز دیابتی را تشخیص دهد؟ و چرا چنین تفاوتی وجود دارد، چه نشانههایی در نمودار CGM باید جدی گرفته شوند و اگر قند بالا رفت، چه زمانی باید به سراغ اندازهگیری کتون برویم.
مطالعه در یک دقیقه؛ آیا با داشتن سنسور CGM میتوان قبل از کتواسیدوز متوجه شد؟
CGM بهطور مستقیم کتواسیدوز را تشخیص نمیدهد. این سنسور عمدتاً گلوکز موجود در مایع بینبافتی را پایش میکند.با این حال، بالا رفتن مداوم قند، باقی ماندن قند در محدوده بالا، افزایش شدید نوسانات قند یا بالا رفتن قند بدون پاسخ مناسب به درمان میتواند یک علامت هشدار باشد که باید وضعیت فرد بیشتر بررسی شود.در چنین شرایطی، مخصوصاً اگر فرد بیمار است، انسولین کافی دریافت نکرده، تهوع یا استفراغ دارد یا احساس ناخوشی میکند، بررسی کتون اهمیت پیدا میکند.
به زبان ساده:
CGM میتواند زنگ هشدار باشد، اما دستگاه تشخیص DKA نیست.
کتواسیدوز دیابتی که معمولاً با عبارت DKA شناخته میشود، یکی از عوارض جدی دیابت است که بیشتر در شرایط کمبود قابلتوجه انسولین اتفاق میافتد. برای درک بهتر DKA باید ابتدا بدانیم بدن برای تأمین انرژی به گلوکز نیاز دارد. انسولین کمک میکند گلوکز از خون وارد سلولها شود و در اختیار آنها قرار بگیرد.اگر انسولین کافی در بدن وجود نداشته باشد، گلوکز نمیتواند به شکل طبیعی وارد سلولها شود. در این وضعیت بدن تصور میکند انرژی کافی در دسترس نیست و شروع به استفاده بیشتر از چربیها میکند.تجزیه چربیها باعث تولید موادی به نام کتون میشود.
وجود مقدار کمی کتون همیشه به معنی DKA نیست. بدن حتی در شرایطی مانند گرسنگی یا کاهش دریافت کربوهیدرات نیز میتواند مقداری کتون تولید کند. مشکل زمانی ایجاد میشود که تولید کتون بیش از حد افزایش پیدا کند و همزمان تعادل اسیدی بدن نیز دچار اختلال شود. در این شرایط ممکن است علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، تهوع، استفراغ، درد شکم، ضعف، تنفس غیرطبیعی یا بوی خاص نفس ایجاد شود.به همین دلیل DKA فقط یک «قند خون بالا» نیست؛ بلکه یک وضعیت پیچیدهتر است که در آن کمبود انسولین، افزایش کتون و اختلال اسیدی بدن نقش دارند.
برای اینکه بفهمیم CGM چه کمکی میتواند بکند، بهتر است مسیر ایجاد DKA را ساده تصور کنیم.فرض کنید فردی مبتلا به دیابت نوع ۱ است و به هر دلیل انسولین کافی دریافت نمیکند.ابتدا ممکن است گلوکز خون شروع به افزایش کند.در همین زمان، سلولها نمیتوانند به شکل مناسبی از گلوکز استفاده کنند و بدن به سمت استفاده از چربیها میرود.با ادامه این روند، تولید کتون افزایش پیدا میکند.
اگر وضعیت اصلاح نشود، کتونها میتوانند بیشتر شوند و شرایط متابولیک بدن را به سمت کتواسیدوز ببرند. بنابراین میتوان این مسیر را بهصورت ساده اینگونه نمایش داد:
کمبود انسولین ← افزایش قند و تغییر سوختوساز ← افزایش تولید کتون ← افزایش خطر DKA
البته این مسیر همیشه دقیقاً با یک الگوی یکسان اتفاق نمیافتد. در بعضی افراد قند خون بهطور واضح افزایش پیدا میکند، اما در برخی شرایط خاص ممکن است DKA بدون قند بسیار بالا نیز اتفاق بیفتد. به همین دلیل نگاه کردن به یک عدد قند، حتی اگر این عدد از طریق CGM بهصورت لحظهای در اختیار ما باشد، برای تشخیص DKA کافی نیست.
CGM مخفف Continuous Glucose Monitoring به معنی پایش مداوم گلوکز است. سنسور روی بدن قرار میگیرد و گلوکز موجود در مایع بینبافتی را اندازهگیری میکند. اطلاعات حاصل از سنسور معمولاً به گوشی، گیرنده یا دستگاه مربوط به سیستم CGM منتقل میشود. یکی از بزرگترین مزیتهای CGM این است که فقط یک عدد به شما نمیدهد؛ بلکه روند تغییرات قند را نیز نشان میدهد.برای مثال، دیدن عدد ۱۸۰ بهتنهایی یک اطلاعات است.
اما دیدن ۱۸۰ با فلش رو به بالا با دیدن ۱۸۰ با فلش افقی یکسان نیست. در حالت اول ممکن است قند در حال افزایش باشد، در حالی که در حالت دوم ممکن است قند تقریباً ثابت باشد. همین روندها یکی از دلایلی هستند که CGM را برای مدیریت روزانه دیابت بسیار کاربردی کردهاند.
اما باید دقت کنیم که CGM گلوکز را پایش میکند، نه کتون را.
در سیستمهای معمول CGM، پاسخ این سؤال خیر است. سنسور گلوکز و سنسور کتون دو فناوری متفاوت هستند. CGM برای اندازهگیری گلوکز طراحی شده است، در حالی که بررسی کتون معمولاً با دستگاه یا روش مخصوص خودش انجام میشود. در سالهای اخیر فناوریهای مربوط به پایش مداوم کتون یا Continuous Ketone Monitoring نیز در حال توسعه هستند. پژوهشهای جدید روی سنسورهایی تمرکز کردهاند که بتوانند کتون، بهویژه بتا هیدروکسیبوتیرات، را بهصورت مداوم بررسی کنند؛ با این حال چنین فناوریهایی با CGMهای رایج بازار یکسان نیستند و هنوز نباید CGM معمولی را با یک سیستم پایش مداوم کتون اشتباه گرفت.پس اگر روی بازوی خود یک سنسور CGM دارید و عدد قند را روی گوشی مشاهده میکنید، این عدد به شما نمیگوید که مثلاً کتون خونتان ۰.۵، ۱ یا ۳ است.برای فهمیدن میزان کتون، به ابزار مخصوص اندازهگیری کتون نیاز دارید.
اگر CGM کتون را اندازه نمیگیرد، ممکن است این سؤال پیش بیاید که اصلاً چه فایدهای برای پیشگیری از DKA دارد؟ پاسخ این است که CGM میتواند تغییرات قند خون را زودتر آشکار کند. فرض کنید قند خون فردی در حال افزایش است.اگر فرد فقط روزی چند بار قند خود را اندازهگیری کند، ممکن است بین دو تست اتفاق مهمی رخ دهد و فرد از آن مطلع نشود.اما CGM میتواند روند افزایش قند را نشان دهد.
مثلاً ممکن است فرد متوجه شود که:
قند مرتب در حال افزایش است.
قند برای مدت طولانی بالا مانده است.
قند با وجود اقدامات معمول پایین نمیآید.
نوسانات قند بیشتر از حالت معمول شده است.
هشدار افزایش قند فعال شده است.
هیچکدام از این موارد بهتنهایی به معنی DKA نیستند.اما میتوانند مانند یک چراغ هشدار عمل کنند.یعنی به فرد بگویند:
شرایط مثل همیشه نیست؛ بهتر است علت را بررسی کنم.اگر علت افزایش قند کمبود انسولین باشد، ادامه این وضعیت میتواند خطر کتوز و در شرایط خاص DKA را افزایش دهد.پژوهشهای جدید نیز ارتباط میان برخی شاخصهای CGM مانند میانگین گلوکز، زمان در محدوده و میزان نوسان قند با خطر DKA را نشان دادهاند؛ البته این ارتباط به معنی آن نیست که CGM بتواند بهتنهایی DKA را تشخیص دهد.
خیر این یکی از مهمترین نکاتی است که هر کاربر CGM باید بداند. قند بالا میتواند دلایل بسیار زیادی داشته باشد.
برای مثال:
مصرف غذای پرکربوهیدرات
محاسبه نادرست کربوهیدرات
تأخیر در تزریق انسولین
استرس
بیماری
عفونت
فعالیت بدنی کمتر
مشکل در جذب انسولین
خرابی یا جابهجایی پمپ
پایان اثر انسولین
مشکلات مربوط به محل تزریق
بنابراین اگر CGM عدد بالایی نشان داد، نباید فوراً نتیجه بگیریم که فرد DKA دارد.از طرف دیگر، نباید افزایش قابلتوجه و مداوم قند را نیز نادیده گرفت.
تفاوت مهم اینجاست:
قند بالا = هشدار برای بررسی شرایط
اما:
قند بالا + افزایش کتون + علائم یا اختلالات متابولیک = وضعیت بسیار جدیتر
بنابراین نباید از روی عدد قند بهتنهایی تشخیص DKA داد.
یکی از کاربردیترین بخشهای CGM برای پیشگیری از مشکلات جدی، توجه به روند است. برای مثال اگر قند ۲۰۰ باشد اما روند آن ثابت باشد، با حالتی که قند از ۱۲۰ به ۲۰۰ و سپس ۲۸۰ در مدت کوتاهی رسیده متفاوت است. برخی الگوها ارزش بررسی بیشتری دارند:
اگر قند بهطور پیوسته افزایش پیدا میکند، باید علت آن بررسی شود.
اگر قند برای مدت طولانی بالا باقی بماند، مخصوصاً در فردی که انسولین مصرف میکند، بهتر است شرایط جدیتر بررسی شود.
اگر فرد طبق برنامه درمانی خود اقدام کرده اما قند همچنان بالا میرود یا پایین نمیآید، نباید فقط به نمودار CGM نگاه کرد.
این حالت اهمیت بیشتری دارد. اگر قند بالا با تهوع، استفراغ، درد شکم، تشنگی شدید، ضعف یا تنفس غیرعادی همراه شود، بررسی کتون اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بله. این نکته ممکن است برای بسیاری از کاربران عجیب باشد.تصور رایج این است که:
اگر قندم خیلی بالا نباشد، پس DKA ندارم.
اما همیشه نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. نوعی از DKA به نام کتواسیدوز یوگلایسمیک یا euglycemic DKA وجود دارد که در آن قند خون ممکن است نسبت به DKA کلاسیک خیلی بالا نباشد.این موضوع اهمیت توجه به علائم، شرایط فرد و کتون را بیشتر میکند. برخی شرایط دارویی و متابولیک نیز میتوانند در ایجاد چنین وضعیتی نقش داشته باشند.بنابراین CGM زمانی بیشترین ارزش را دارد که اطلاعات آن را در کنار وضعیت واقعی بدن تفسیر کنیم.اگر فرد حال خوبی ندارد، صرفاً نگاه کردن به یک عدد قند طبیعی یا نسبتاً طبیعی نباید باعث اطمینان کاذب شود.
لازم نیست هر بار که قند کمی افزایش پیدا کرد، نگران DKA شویم.اما در برخی شرایط بررسی کتون اهمیت بیشتری پیدا میکند. از جمله:
قند خون بهطور قابلتوجهی بالا باقی مانده است.
فرد احساس بیماری میکند.
تهوع یا استفراغ وجود دارد.
درد شکم ایجاد شده است.
تشنگی و ادرار زیاد وجود دارد.
فرد به دلیل بیماری نمیتواند مثل همیشه غذا و مایعات مصرف کند.
انسولین کمتر از مقدار مورد نیاز دریافت شده است.
احتمال اختلال در دریافت انسولین وجود دارد.
پمپ انسولین دچار مشکل شده است.
قند بالا با وجود اقدامات معمول اصلاح نمیشود.
در چنین شرایطی، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که "قند چند است؟"
بلکه باید پرسید:
"آیا بدن وارد وضعیت کتوز شده است؟"
برای پاسخ به این سؤال، اندازهگیری کتون اهمیت پیدا میکند. اندازهگیری کتون خون یا ادرار از روشهای رایج برای بررسی این وضعیت است.
برای بررسی کتون دو روش متداول وجود دارد:
اندازهگیری کتون خون
و
اندازهگیری کتون ادرار
در اندازهگیری خون معمولاً مقدار بتا هیدروکسیبوتیرات یا BHB بررسی میشود. مزیت مهم اندازهگیری خون این است که مستقیماً وضعیت فعلی کتون خون را بررسی میکند.در مقابل، نوار ادرار اطلاعات مربوط به کتونهایی را نشان میدهد که در ادرار دفع شدهاند. به همین دلیل این دو روش کاملاً مشابه نیستند و ممکن است در یک زمان دقیقاً یک نتیجه یکسان نداشته باشند.
پژوهشهای علمی نیز نشان دادهاند که استفاده از بتا هیدروکسیبوتیرات خون برای مدیریت و بررسی DKA کاربرد مهمی دارد، هرچند تفسیر عدد کتون باید در کنار علائم و سایر یافتهها انجام شود.بنابراین اگر پزشک یا تیم درمان برای شما برنامه مشخصی جهت بررسی کتون تعیین کرده است، بهتر است همان برنامه را دنبال کنید.
وقتی درباره کتون خون صحبت میکنیم، یکی از مهمترین موادی که مورد بررسی قرار میگیرد بتا هیدروکسیبوتیرات یا BHBاست. BHB یکی از اجسام کتونی اصلی بدن است. وقتی بدن به سمت استفاده بیشتر از چربی میرود، تولید اجسام کتونی افزایش پیدا میکند. وجود مقدار کمی کتون لزوماً به معنی DKA نیست. اما افزایش قابلتوجه کتون، بهخصوص در فرد مبتلا به دیابت که کمبود انسولین یا علائم بیماری دارد، موضوعی است که باید جدی گرفته شود. به همین دلیل یک دستگاه اندازهگیری کتون خون میتواند اطلاعاتی ارائه دهد که CGM معمولی در اختیار شما قرار نمیدهد.
بهصورت ساده:
CGM میگوید گلوکز چه وضعیتی دارد. دستگاه کتون میگوید میزان کتون چه وضعیتی دارد و برای بررسی خطر DKA، این دو اطلاعات میتوانند مکمل یکدیگر باشند.
عدد بالا بهتنهایی برای تشخیص DKA کافی نیست.اما هرچه افزایش قند بیشتر و ماندگارتر باشد، مخصوصاً در فردی که انسولین مصرف میکند، توجه به شرایط اهمیت بیشتری پیدا میکند.
فرض کنید CGM عدد ۲۸۰ را نشان میدهد.اولین سؤال نباید این باشد که:
"آیا من DKA دارم؟"
بلکه بهتر است سؤالها مرحلهای باشند:
آیا این افزایش قند علت مشخصی دارد؟
آیا انسولین طبق برنامه دریافت شده است؟
آیا سنسور درست کار میکند؟
آیا فرد بیمار است؟
آیا علائم غیرطبیعی وجود دارد؟
آیا در این شرایط لازم است کتون بررسی شود؟
اگر همراه با قند بالا علائمی مانند تهوع، استفراغ، درد شکم، ضعف شدید یا تنفس غیرطبیعی وجود داشته باشد، موضوع جدیتر میشود.در برخی دستورالعملهای بالینی، مقادیر بالای کتون بهعنوان نشانهای برای اقدام فوری در نظر گرفته میشوند؛ با این حال عدد دقیق و اقدام مناسب باید با توجه به شرایط فرد و برنامهای که تیم درمان تعیین کرده است تفسیر شود.
باز هم پاسخ خیر است. CGM طبیعی به این معناست که در آن لحظه یا بازه موردنظر، گلوکز در محدودهای قرار دارد که سنسور گزارش میکند.اما DKA فقط درباره گلوکز نیست.بنابراین در شرایطی که علائم مشکوک وجود دارد، نباید تنها بر اساس عدد CGM تصمیم گرفت.
بهخصوص اگر فرد:
تهوع دارد،
استفراغ میکند،
درد شکم دارد،
تنفس غیرعادی دارد،
بسیار ضعیف شده است،
یا شرایطی دارد که احتمال افزایش کتون را بیشتر میکند،
باید وضعیت او به شکل کاملتری بررسی شود.
به بیان ساده:
CGM طبیعی، تضمین نمیکند که کتون طبیعی است.
نقش بیماری، عفونت و کمآبی در افزایش خطر DKA
یکی از مواقعی که باید بیشتر مراقب بود، زمان بیماری است.وقتی بدن با بیماری یا عفونت مواجه میشود، هورمونهای استرس افزایش پیدا میکنند و این موضوع میتواند کنترل قند خون را دشوارتر کند.ممکن است فردی که معمولاً قندهای خوبی دارد، هنگام بیماری با افزایش قابلتوجه قند مواجه شود.
همچنین استفراغ یا کاهش مصرف مایعات میتواند باعث کمآبی شود. اگر در چنین شرایطی کمبود انسولین نیز وجود داشته باشد، خطر ایجاد کتوز و DKA افزایش پیدا میکند.
بنابراین «روزهای بیماری» را باید جدی گرفت. داشتن CGM در این شرایط بسیار کمککننده است، زیرا امکان مشاهده مداوم روند قند را فراهم میکند. اما دوباره همان اصل مهم را باید به خاطر داشت:
در روزهای بیماری، CGM جایگزین بررسی کتون نمیشود.
در افرادی که از پمپ انسولین استفاده میکنند، اهمیت تشخیص سریع افزایش قند میتواند بیشتر باشد. دلیل آن این است که در صورت بروز مشکل در انتقال انسولین، ممکن است قند خون سریعتر از انتظار افزایش پیدا کند.
CGM میتواند این تغییر را زودتر نشان دهد.برای مثال، اگر قند فرد بدون دلیل مشخص شروع به افزایش مداوم کند، باید احتمال وجود مشکل در دریافت انسولین نیز در نظر گرفته شود.این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که قند با اقدامات معمول پایین نمیآید.در چنین شرایطی نباید فقط به خاموش کردن هشدار CGM یا منتظر ماندن برای کاهش قند اکتفا کرد. باید طبق برنامهای که برای مواقع افزایش قند یا احتمال مشکل پمپ از قبل با تیم درمان تنظیم شده است اقدام کرد و در صورت لزوم کتون را بررسی کرد.
نبود علائم همیشه به معنی نبود خطر نیست. ممکن است فرد در مراحل اولیه افزایش کتون هنوز احساس ناخوشی واضحی نداشته باشد. اگر CGM افزایش قابلتوجه و مداوم قند را نشان میدهد، بهتر است موضوع را مرحلهبهمرحله بررسی کنیم.
ابتدا روند CGM را نگاه کنید.
سپس بررسی کنید آیا دلیل مشخصی برای افزایش قند وجود دارد.
در فردی که انسولین مصرف میکند، وضعیت دریافت انسولین نیز اهمیت دارد.
اگر احتمال خطای سنسور وجود دارد، میتوان طبق دستورالعمل دستگاه و برنامه درمانی، قند را با روش دیگری تأیید کرد.اگر شرایط فرد در محدودهای است که بررسی کتون توصیه شده، کتون را اندازه بگیرید.
نکته مهم این است که نباید منتظر بمانیم تا همه علائم DKA ظاهر شوند.
هدف از بررسی کتون در شرایط خطر دقیقاً این است که بتوان مشکل را زودتر شناسایی کرد.
گاهی بدن قبل از ایجاد وضعیت شدید، علائم مختلفی ایجاد میکند.مهمترین علائمی که باید جدی گرفته شوند عبارتاند از:
تشنگی شدید
افزایش قند و تغییر وضعیت آب بدن میتواند باعث تشنگی زیاد شود.
ادرار زیاد
قند بالا میتواند دفع ادرار را افزایش دهد.
تهوع و استفراغ
این علائم بهخصوص زمانی که همراه با قند بالا یا کتون باشند اهمیت زیادی دارند.
درد شکم
درد شکم میتواند یکی از علائم DKA باشد.
ضعف و خستگی شدید
فرد ممکن است احساس کند انرژی بسیار کمی دارد.
تنفس غیرطبیعی
تنفس عمیق یا سریع میتواند نشانهای از اختلال متابولیک جدی باشد.
بوی خاص نفس
افزایش کتون ممکن است باعث ایجاد بوی خاص و شیرین یا میوهای در نفس شود.
خوابآلودگی یا گیجی
این حالتها میتوانند نشاندهنده شدیدتر شدن وضعیت باشند.
وجود چند علامت در کنار یکدیگر اهمیت بیشتری دارد و در صورت بدتر شدن وضعیت، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی مطرح میشود.
CGM ابزار بسیار خوبی است، اما هیچ ابزار پزشکی بهتنهایی پاسخ تمام سؤالها را نمیدهد. در چند موقعیت باید نگاه جامعتری داشته باشیم.
وقتی فرد احساس بیماری میکند.
وقتی قند برای مدت طولانی بالا مانده است.
وقتی قند بدون علت مشخص افزایش پیدا کرده است.
وقتی فرد استفراغ دارد.
وقتی دریافت انسولین با مشکل مواجه شده است.
وقتی احتمال خرابی پمپ وجود دارد.
وقتی علائم DKA وجود دارد.
در این شرایط، سؤال فقط «قند چند است؟» نیست.
باید بدانیم:
کتون چقدر است؟
و مهمتر از آن:
حال عمومی فرد چگونه است؟
این همان دلیلی است که CGM و اندازهگیری کتون را بهتر است رقیب یکدیگر ندانیم.آنها اطلاعات متفاوتی ارائه میکنند.
این دو عبارت نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.فرض کنید نمودار CGM فرد برای چند ساعت در حال افزایش است. این میتواند یک هشدار خطر باشد.
اما هنوز نمیتوان گفت فرد DKA دارد. برای تشخیص DKA باید مجموعهای از اطلاعات بررسی شود که شامل وضعیت گلوکز، کتون و وضعیت اسیدی بدن است. در نتیجه، تشخیص قطعی چیزی فراتر از مشاهده نمودار CGM است.
در واقع میتوان نقش CGM را اینطور تصور کرد:
CGM = ممکن است مشکلی در حال رخ دادن باشد؛ بررسی کن.
در حالی که:
اندازهگیری کتون و ارزیابی پزشکی = وضعیت کتوز و شدت آن را بهتر مشخص کن.
این تفاوت کوچک در ظاهر، از نظر ایمنی بسیار مهم است.
یک مثال ساده؛ CGM قند ۲۵۰ را نشان میدهد، چه کنیم؟
فرض کنید فردی مبتلا به دیابت نوع ۱ است.صبح قند او ۱۲۰ بوده است. بعد از چند ساعت CGM عدد ۲۵۰ را نشان میدهد و فلش نیز رو به بالا است.
در این مرحله نمیتوان گفت فرد DKA دارد.
ابتدا باید شرایط بررسی شود.
آیا غذایی مصرف شده که باعث افزایش قند شده است؟
آیا انسولین طبق برنامه دریافت شده؟
آیا مشکلی در محل تزریق وجود دارد؟
آیا فرد بیمار است؟
آیا احساس تهوع یا ضعف دارد؟
اگر علت مشخصی وجود نداشته باشد و قند همچنان افزایش پیدا کند، باید وضعیت جدیتر بررسی شود.
اگر فرد در شرایطی قرار دارد که طبق برنامه درمانی باید کتون بررسی شود، این کار انجام میشود.
حالا دو حالت را تصور کنیم.
حالت اول
قند بالا است، اما فرد حال خوبی دارد، علت مشخصی برای افزایش قند وجود دارد و کتون نیز در محدوده مورد انتظار است.
در این شرایط موضوع با حالت DKA متفاوت است و باید طبق برنامه معمول درمانی و پایش ادامه پیدا کند.
حالت دوم
قند بالا است، فرد تهوع و ضعف دارد و کتون نیز افزایش پیدا کرده است.
این شرایط بسیار جدیتر است و نباید فقط منتظر نمودار CGM ماند.
این مثال نشان میدهد چرا قند، کتون و علائم باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
این قسمت از موضوع بسیار جذاب است. فناوری پایش دیابت در حال حرکت به سمت سیستمهایی است که فقط یک شاخص را اندازه نمیگیرند. در سالهای اخیر پژوهشهایی روی پایش مداوم کتون انجام شده است. هدف این فناوریها این است که همانطور که CGM گلوکز را در طول زمان دنبال میکند، بتوان کتون را نیز به شکل پیوسته بررسی کرد.پژوهشهای جدید روی سیستمهای پوشیدنی و حسگرهای مخصوص کتون نشان دادهاند که ایده پایش مداوم کتون از نظر فناوری در حال پیشرفت است، اما این فناوری را نباید با CGMهای رایج فعلی یکی دانست. اگر چنین سیستمهایی در آینده به شکل گسترده و قابل اعتماد در دسترس قرار بگیرند، میتوانند امکان مشاهده همزمان روند گلوکز و کتون را فراهم کنند.تصور کنید روی یک صفحه دو نمودار داشته باشید:
نمودار گلوکز
و
نمودار کتون
در چنین شرایطی احتمالاً شناسایی برخی الگوهای خطر آسانتر خواهد شد.
اما در حال حاضر برای کاربر CGM معمولی، نباید تصور کرد که سنسور گلوکز میتواند جای دستگاه اندازهگیری کتون را بگیرد.
اگر سنسور عدد بالایی نشان داد، وحشت نکنید؛ اما آن را نیز بیاهمیت ندانید.
مرحله اول: روند را ببینید
فقط به عدد نگاه نکنید.
فلش روند را نیز بررسی کنید.
آیا قند در حال افزایش است یا ثابت مانده؟
مرحله دوم: علت را پیدا کنید
به غذای اخیر، انسولین، فعالیت، استرس، بیماری و سایر عوامل توجه کنید.
مرحله سوم: حال خودتان را بررسی کنید
آیا تهوع دارید؟
آیا استفراغ کردهاید؟
آیا درد شکم دارید؟
آیا خیلی تشنه هستید؟
آیا احساس ضعف شدید دارید؟
مرحله چهارم: شرایط دریافت انسولین را بررسی کنید
اگر انسولین مصرف میکنید، مطمئن شوید مشکلی در دریافت آن وجود ندارد.
در مورد پمپ، وضعیت سیستم و مسیر دریافت انسولین نیز اهمیت دارد.
مرحله پنجم: در شرایط لازم کتون را بررسی کنید
اگر شرایط فرد یا برنامه درمانی ایجاب میکند، از دستگاه کتون خون یا نوار کتون ادرار استفاده کنید.
مرحله ششم: علائم شدید را جدی بگیرید
اگر وضعیت فرد در حال بدتر شدن است، استفراغ مداوم وجود دارد، تنفس غیرعادی ایجاد شده، سطح هوشیاری تغییر کرده یا کتون بالا است، نباید منتظر بمانید تا CGM وضعیت را «تأیید» کند.
در چنین شرایطی ارزیابی پزشکی فوری اهمیت دارد.
پاسخ نهایی را میتوان در یک جمله خلاصه کرد:
CGMمیتواند به شما کمک کند تغییرات خطرناک یا غیرعادی قند خون را زودتر ببینید، اما بهتنهایی نمیتواند کتواسیدوز دیابتی را تشخیص دهد.
مزیت اصلی CGM این است که برخلاف تستهای مقطعی، روند قند را نشان میدهد.
شما میتوانید ببینید:
قند در حال افزایش است یا کاهش؛
قند برای مدت طولانی بالا مانده یا نه؛
نوسانات قند چقدر است؛
آیا یک تغییر ناگهانی اتفاق افتاده است؛
و آیا الگوی قند با شرایط معمول شما تفاوت دارد.
این اطلاعات میتوانند بسیار ارزشمند باشند.
اما DKA فقط مربوط به قند خون نیست.
در DKA، افزایش کتون و اختلالات متابولیک نیز اهمیت دارند.
به همین دلیل اگر CGM افزایش قابلتوجه و مداوم قند را نشان دهد، مخصوصاً در شرایطی مانند بیماری، استفراغ، مشکل در دریافت انسولین یا احساس ناخوشی، نباید فقط به عدد سنسور اکتفا کرد.در چنین شرایطی، بررسی کتون طبق برنامه درمانی میتواند اطلاعات مهمی در اختیار شما قرار دهد. بهترین نگاه این است که CGM را یک سیستم هشدار زودهنگام برای تغییرات گلوکز بدانیم، نه دستگاه تشخیص .
برای ثبت نظر، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
