چرا قند خون کودکان دیابتی هنگام سرما خوردگی کنترل نمی شود؟
سرماخوردگی و آنفولانزا در کودکان مبتلا به دیابت فقط به معنی آبریزش بینی، سرفه، گلودرد یا تب نیست؛ این بیماری‌ها می‌توانند تعادل قند خون را نیز برای چند روز به هم بزنند. ممکن است والدین متوجه شوند قند خون کودک با وجود کاهش اشتها و کمتر غذا خوردن، بیشتر از حد معمول شده است. گاهی هم شرایط برعکس اتفاق می‌افتد و کودک به دلیل بی‌اشتهایی، استفراغ یا اسهال با افت قند خون روبه‌رو می‌شود. این نوسانات همیشه به معنی اشتباه در مراقبت روزانه نیستند؛ زیرا هنگام مقابله بدن با عفونت، هورمون‌هایی ترشح می‌شوند که می‌توانند میزان قند خون و نیاز بدن به انسولین را تغییر دهند. از طرف دیگر، تب، کم‌آبی، تغییر ساعت خواب و وعده‌های غذایی و مصرف بعضی داروهای سرماخوردگی نیز بر کنترل قند تأثیر می‌گذارند. به همین دلیل، والدین باید بدانند در روزهای بیماری چه زمانی قند خون را اندازه بگیرند، چه مایعات و غذاهایی در اختیار کودک قرار دهند، چه موقع کتون را بررسی کنند و در چه شرایطی باید با تیم درمان تماس بگیرند. هدف مقاله چرا قند خون کودکان دیابتی هنگام سرما خوردگی کنترل نمی شود؟ ارائه راهنمایی روشن و کاربردی برای مراقبت از کودک دیابتی در زمان سرماخوردگی است.
مطالعه در یک نگاه؛چرا قند خون کودکان دیابتی هنگام سرما خوردگی کنترل نمی شود؟
- عفونت و تب می‌توانند با افزایش هورمون‌های استرس، قند خون کودک را بالا ببرند.
- کم‌خوری، استفراغ و اسهال ممکن است باعث افت قند شوند.
- بالا رفتن قند در زمان بیماری حتی با وجود کاهش اشتها امکان‌پذیر است.
- پایش قند باید مطابق برنامه روزهای بیماری و معمولاً با دفعات بیشتر انجام شود.
- در صورت بالا بودن قند یا بروز علائم مشکوک، بررسی کتون اهمیت دارد.
- انسولین پایه در کودکان مبتلا به دیابت نوع یک نباید خودسرانه قطع شود.
- مصرف مایعات و توجه به نشانه‌های کم‌آبی ضروری است.
- استفراغ مکرر، درد شکم، تنفس غیرطبیعی و کاهش هوشیاری نیازمند پیگیری فوری هستند.
- داروهای سرماخوردگی باید از نظر ترکیبات و تناسب با سن کودک بررسی شوند.
یکی از دلایل اصلی بالا رفتن قند خون کودک دیابتی هنگام سرماخوردگی، واکنش طبیعی بدن به عفونت است. وقتی ویروس وارد بدن می‌شود، سیستم ایمنی برای مقابله با آن فعال می‌شود. در این شرایط، بدن هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح می‌کند که به بدن کمک می‌کنند انرژی موردنیاز برای مقابله با بیماری را تأمین کند. این هورمون‌ها می‌توانند باعث آزاد شدن گلوکز بیشتر از کبد و کاهش حساسیت سلول‌ها به انسولین شوند.
در نتیجه، ممکن است قند خون کودک حتی زمانی که غذای کمتری می‌خورد، افزایش پیدا کند. برای مثال، کودکی که در روزهای عادی با مقدار مشخصی انسولین و برنامه غذایی معین قند خون نسبتاً پایداری دارد، هنگام تب یا عفونت ویروسی ممکن است با افزایش قند در چند نوبت اندازه‌گیری روبه‌رو شود.
نکته مهم این است که بالا رفتن قند خون در زمان بیماری لزوماً به معنی مصرف غذای شیرین یا رعایت نکردن رژیم غذایی نیست. گاهی عامل اصلی، تغییرات هورمونی و نیاز متفاوت بدن به انسولین است. بنابراین، والدین نباید کودک را به دلیل بالا رفتن قند سرزنش کنند یا بدون برنامه درمانی، مقدار انسولین را خودسرانه تغییر دهند.اگر قند خون کودک در زمان سرماخوردگی از محدوده هدف تعیین‌شده توسط پزشک خارج شد، بهتر است اندازه‌گیری‌ها دقیق‌تر انجام شود و طبق برنامه روزهای بیماری، وضعیت کودک بررسی شود.
کنترل قند خون به هماهنگی چند عامل وابسته است: مقدار انسولین، میزان کربوهیدرات دریافتی، فعالیت بدنی، وضعیت آب بدن و شرایط عمومی کودک. سرماخوردگی می‌تواند چند مورد از این عوامل را هم‌زمان تغییر دهد. برای مثال، کودک ممکن است به دلیل گلودرد غذای کمتری بخورد، اما تب و عفونت باعث افزایش هورمون‌های استرس و بالا رفتن قند خون شوند. از طرف دیگر، اگر کودک به دلیل تهوع یا استفراغ نتواند غذای کافی دریافت کند، احتمال افت قند نیز وجود دارد.
تغییر برنامه خواب، کم شدن فعالیت بدنی، مصرف داروهای مختلف و کم‌آبی نیز ممکن است کنترل قند را دشوارتر کنند. به همین دلیل، در روزهای بیماری نمی‌توان صرفاً بر اساس برنامه غذایی و اندازه‌گیری‌های روزهای سالم تصمیم گرفت.
والدین باید در این دوره به سه موضوع توجه ویژه داشته باشند:
قند خون:ممکن است بالاتر یا پایین‌تر از محدوده معمول قرار بگیرد.
وضعیت آب بدن:تب، تعریق، استفراغ و اسهال می‌توانند باعث کم‌آبی شوند.
علائم عمومی کودک:بی‌حالی غیرمعمول، تنفس غیرطبیعی، درد شکم یا استفراغ مکرر نیازمند توجه فوری هستند.
در واقع، مراقبت از کودک دیابتی هنگام سرماخوردگی فقط به پایین آوردن قند خون محدود نمی‌شود؛ حفظ آب بدن، دریافت مناسب کربوهیدرات و تشخیص زودهنگام علائم خطر نیز اهمیت زیادی دارد.
هنگام ابتلا به عفونت، بدن کودک برای مقابله با عامل بیماری‌زا وارد وضعیت فعالیت بیشتر می‌شود. در این شرایط، هورمون‌هایی مانند کورتیزول، آدرنالین و گلوکاگون می‌توانند افزایش پیدا کنند. یکی از اثرات این هورمون‌ها، بالا بردن قند خون است.کبد در پاسخ به این شرایط ممکن است گلوکز بیشتری وارد جریان خون کند. هم‌زمان، حساسیت برخی سلول‌های بدن به انسولین کاهش می‌یابد؛ یعنی انسولین موجود به اندازه روزهای عادی مؤثر عمل نمی‌کند. به همین علت، ممکن است قند خون کودک برای مدتی بالاتر از حد معمول باقی بماند.
شدت این تغییرات در همه کودکان یکسان نیست. نوع عفونت، شدت تب، وضعیت آب بدن، نوع دیابت و برنامه درمانی کودک می‌توانند بر میزان نوسان قند تأثیر بگذارند.برای مثال، یک سرماخوردگی خفیف ممکن است تغییر زیادی در قند ایجاد نکند، اما آنفولانزا همراه با تب بالا و بی‌حالی می‌تواند کنترل قند را دشوارتر کند.
والدین باید بدانند که این افزایش قند ممکن است حتی پس از بهتر شدن علائم ظاهری بیماری نیز مدتی ادامه داشته باشد. بنابراین، بهتر است تا زمانی که وضعیت کودک به شرایط معمول بازنگشته، پایش قند مطابق برنامه روزهای بیماری ادامه پیدا کند.
این موضوع برای بسیاری از والدین گیج‌کننده است. معمولاً تصور می‌شود هرچه کودک کمتر غذا بخورد، قند خون او نیز باید کاهش پیدا کند؛ اما در زمان بیماری همیشه چنین اتفاقی نمی‌افتد.وقتی کودک به سرماخوردگی یا آنفولانزا مبتلا می‌شود، بدن برای مقابله با عفونت به انرژی نیاز دارد. در پاسخ به این وضعیت، کبد می‌تواند گلوکز بیشتری آزاد کند. بنابراین، حتی اگر کودک اشتهای زیادی نداشته باشد، قند خون ممکن است بالا برود.
از طرف دیگر، کاهش حساسیت بدن به انسولین باعث می‌شود گلوکز به‌خوبی وارد سلول‌ها نشود و مقدار بیشتری از آن در خون باقی بماند.برای مثال، ممکن است کودک صبحانه بسیار کمی بخورد، اما به دلیل تب و عفونت، قند خون او در اندازه‌گیری بعدی افزایش پیدا کند. این وضعیت به‌خصوص در کودکان مبتلا به دیابت نوع یک اهمیت دارد؛ زیرا بدن آن‌ها به انسولین وابسته است و قطع یا کاهش خودسرانه انسولین می‌تواند خطرناک باشد.
در چنین شرایطی:
قند خون را طبق برنامه روزهای بیماری بررسی کنید.
وعده‌های غذایی کوچک‌تر و قابل‌تحمل‌تر در نظر بگیرید.
مصرف مایعات را جدی بگیرید.
در صورت بالا بودن قند، طبق دستورالعمل اختصاصی پزشک اقدام کنید.
اگر کودک قادر به خوردن یا نوشیدن نیست، استفراغ مکرر دارد یا علائم غیرعادی نشان می‌دهد، با تیم درمان تماس بگیرید.
کم‌خوری کودک به‌تنهایی دلیل مناسبی برای قطع انسولین نیست.
بله. تب و عفونت از عواملی هستند که می‌توانند باعث افزایش قند خون شوند. تب معمولاً نشانه فعال بودن سیستم ایمنی و مقابله بدن با عامل بیماری‌زاست. در این وضعیت، ترشح هورمون‌های استرس ممکن است افزایش یابد و در نتیجه قند خون نیز بالا برود.البته شدت تب به‌تنهایی مشخص نمی‌کند قند خون کودک چقدر تغییر خواهد کرد. ممکن است کودکی با تب نسبتاً خفیف افزایش قند داشته باشد و کودک دیگری با علائم مشابه تغییر کمتری نشان دهد.
نکته مهم، توجه هم‌زمان به دمای بدن، قند خون و وضعیت عمومی کودک است. اگر تب با بی‌حالی شدید، کاهش ادرار، خشکی دهان، استفراغ، تنفس غیرعادی یا افزایش مداوم قند همراه باشد، نباید آن را صرفاً یک سرماخوردگی ساده در نظر گرفت.
برای کاهش تب، داروی مناسب باید با توجه به سن، وزن، شرایط پزشکی و توصیه پزشک انتخاب شود. همچنین نباید تصور کرد که پایین آمدن تب حتماً به معنی طبیعی شدن قند خون است؛ بهتر است اندازه‌گیری قند ادامه داشته باشد.
بله. برخلاف تصور رایج، بیماری فقط باعث افزایش قند خون نمی‌شود. بعضی کودکان در دوران سرماخوردگی یا آنفولانزا دچار افت قند خون نیز می‌شوند.یکی از علت‌های مهم افت قند، کاهش دریافت غذاست. کودک ممکن است به دلیل گلودرد، تهوع، بی‌اشتهایی یا خستگی نتواند وعده غذایی معمول خود را کامل بخورد. اگر انسولین یا داروی کاهنده قند طبق برنامه مصرف شده باشد اما دریافت کربوهیدرات کاهش پیدا کند، احتمال افت قند وجود دارد.
استفراغ و اسهال نیز می‌توانند دریافت و جذب مواد غذایی را مختل کنند. افزایش فعالیت بدنی در بعضی مراحل بیماری، به‌ویژه هنگام بازی پس از بهتر شدن حال کودک، ممکن است در کنار دریافت ناکافی غذا به افت قند کمک کند.
علائم افت قند در کودکان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
لرزش دست یا بدن
تعریق غیرمعمول
گرسنگی ناگهانی
رنگ‌پریدگی
تپش قلب
سردرد یا سرگیجه
تحریک‌پذیری و تغییر رفتار
خواب‌آلودگی یا گیجی
برخی کودکان ممکن است نتوانند علائم خود را به‌خوبی توضیح دهند. به همین دلیل، والدین باید تغییر رفتار ناگهانی، بی‌قراری یا خواب‌آلودگی غیرمعمول را جدی بگیرند و در صورت شک به افت قند، آن را اندازه‌گیری کنند.اگر قند خون پایین‌تر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد و کودک هوشیار و قادر به بلع باشد، معمولاً باید طبق برنامه درمان افت قند، کربوهیدرات سریع‌الاثر به او داده شود. مقدار و روش درمان باید با دستورالعمل اختصاصی کودک هماهنگ باشد. اگر کودک بیهوش است، تشنج دارد یا قادر به بلع نیست، نباید چیزی از راه دهان به او داده شود؛ در این وضعیت باید از گلوکاگون تجویزشده، در صورت وجود و آموزش قبلی، استفاده شود و فوراً کمک اورژانسی درخواست شود.
همه بیماری‌های تنفسی تأثیر یکسانی بر قند خون کودک ندارند. شدت علائم، نوع عامل عفونی، میزان تب و وضعیت عمومی کودک می‌توانند باعث تفاوت در نوسانات قند شوند.
سرماخوردگی معمولی:معمولاً با آبریزش بینی، عطسه، گلودرد و سرفه همراه است. اگر کودک تب بالا نداشته باشد و بتواند غذا و مایعات کافی دریافت کند، ممکن است تغییر قند محدود باشد؛ بااین‌حال، پایش همچنان ضروری است.
آنفولانزا: ممکن است با تب، بدن‌درد، سردرد، خستگی شدید و کاهش اشتها همراه باشد. در این شرایط، پاسخ هورمونی بدن می‌تواند افزایش قند را به دنبال داشته باشد. هم‌زمان، کاهش دریافت غذا خطر افت قند را نیز مطرح می‌کند.
عفونت‌های شدیدتر: عفونت‌هایی که با تب بالا، کم‌آبی، استفراغ یا بدحالی قابل‌توجه همراه هستند، می‌توانند کنترل قند را دشوارتر کنند و خطر بروز کتون و کتواسیدوز را افزایش دهند.
نکته مهم این است که والدین نباید تنها بر اساس نام بیماری درباره میزان خطر تصمیم بگیرند. وضعیت قند، کتون، توانایی نوشیدن، سطح هوشیاری و الگوی تنفس کودک اهمیت بیشتری دارند.
پیشگیری از بیماری‌های عفونی در کودکان مبتلا به دیابت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ابتلا به عفونت می‌تواند کنترل قند را دشوار کند. البته هیچ روشی نمی‌تواند احتمال سرماخوردگی را به صفر برساند، اما رعایت چند نکته می‌تواند خطر ابتلا و انتقال بیماری را کاهش دهد.
شستن مرتب دست‌ها: به کودک آموزش دهید پس از بازگشت از مدرسه، قبل از غذا خوردن، بعد از استفاده از سرویس بهداشتی و پس از تماس با سطوح عمومی دست‌های خود را با آب و صابون بشوید.
پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار: اگر یکی از اعضای خانواده علائم عفونت تنفسی دارد، بهتر است تماس نزدیک با کودک محدود شود و هنگام سرفه یا عطسه از دستمال یا آرنج استفاده شود.
واکسیناسیون: درباره واکسن سالانه آنفولانزا و سایر واکسن‌های توصیه‌شده با پزشک کودک مشورت کنید. نوع واکسن و زمان مناسب تزریق باید با توجه به سن و شرایط کودک تعیین شود.
خواب کافی: خواب منظم به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک می‌کند. بهتر است ساعت خواب کودک تا حد امکان ثابت باشد.
تغذیه متعادل: مصرف سبزیجات، میوه‌های مناسب، منابع پروتئینی و غذاهای متنوع به تأمین مواد مغذی موردنیاز بدن کمک می‌کند. هیچ ماده غذایی خاصی به‌تنهایی مانع سرماخوردگی نمی‌شود.
آموزش به کودک: کودک باید بداند هنگام عطسه و سرفه دهان و بینی خود را بپوشاند و از استفاده مشترک از لیوان و وسایل شخصی خودداری کند.
پیشگیری از عفونت به معنی محدود کردن غیرضروری فعالیت‌های اجتماعی کودک نیست. هدف، آموزش رفتارهای بهداشتی و کاهش تماس‌های پرخطر است.
تغذیه کودک دیابتی در دوران سرماخوردگی باید با توجه به اشتها، توانایی بلع، وضعیت قند خون و علائم گوارشی تنظیم شود. ممکن است کودک در روزهای بیماری تمایل کمتری به غذا خوردن داشته باشد؛ بنابراین اصرار به مصرف وعده‌های حجیم معمولاً راهکار مناسبی نیست.بهتر است غذا در حجم کم و دفعات بیشتر ارائه شود. اگر کودک گلودرد دارد، غذاهای نرم و قابل‌بلع مانند سوپ مناسب، پوره یا ماست ساده در صورت سازگاری با برنامه غذایی او می‌توانند انتخاب‌های قابل‌تحمل‌تری باشند.مصرف مایعات نیز اهمیت زیادی دارد. تب، تعریق، تنفس سریع و اسهال می‌توانند نیاز بدن به مایعات را افزایش دهند. کم‌آبی ممکن است کنترل قند را دشوارتر کند و در صورت بالا بودن قند، وضعیت را بدتر کند.
چند نکته کاربردی برای والدین:
آب را در فاصله‌های منظم و در حجم‌های کوچک به کودک پیشنهاد دهید.
اگر کودک غذا نمی‌خورد، درباره تأمین کربوهیدرات موردنیاز او از طریق نوشیدنی یا غذای قابل‌تحمل طبق برنامه روزهای بیماری تصمیم بگیرید.
در صورت افت قند، از منبع کربوهیدرات سریع‌الاثر مطابق دستورالعمل درمان افت قند استفاده کنید.
نوشیدنی‌های شیرین را به‌عنوان نوشیدنی معمول و بدون توجه به قند خون در اختیار کودک قرار ندهید.
در صورت استفراغ یا اسهال، درباره نوع مایعات مناسب و احتمال نیاز به محلول خوراکی جبران آب و املاح با پزشک مشورت کنید.
نکته مهم این است که در زمان بیماری، نوشیدنی مناسب برای کودک به وضعیت قند خون او بستگی دارد. اگر قند بالا است و کودک می‌تواند مایعات بدون قند را تحمل کند، آب معمولاً انتخاب مناسبی است؛ اما اگر قند پایین است یا کودک نمی‌تواند غذا بخورد، ممکن است به مایعات حاوی کربوهیدرات نیاز داشته باشد. این تصمیم باید مطابق برنامه درمانی کودک گرفته شود.
در دوران بیماری، هدف این نیست که کودک حتماً غذای زیادی بخورد؛ بلکه باید تا حد امکان انرژی و کربوهیدرات موردنیاز بدن تأمین شود و از کم‌آبی و افت قند جلوگیری شود.غذاهای نرم، ساده و قابل‌هضم معمولاً برای کودک بیمار مناسب‌تر هستند. انتخاب غذا باید با توجه به سن، اشتها، قند خون و برنامه غذایی کودک انجام شود.
برخی انتخاب‌های قابل‌بررسی عبارت‌اند از:
سوپ مرغ یا سبزیجات با مقدار مشخصی کربوهیدرات
فرنی یا حریره‌ای که ترکیبات و مقدار کربوهیدرات آن مشخص باشد
ماست ساده در صورت تحمل
تخم‌مرغ کاملاً پخته
پوره سیب‌زمینی با مقدار کنترل‌شده
نان مناسب در کنار یک منبع پروتئینی
میوه نرم در مقدار متناسب با برنامه غذایی
والدین بهتر است مقدار کربوهیدرات غذاهای مصرفی را در نظر داشته باشند؛ زیرا حتی غذاهای ساده و خانگی نیز می‌توانند بر قند خون اثر بگذارند.اگر کودک فقط چند لقمه غذا می‌خورد، بهتر است به‌جای یک وعده بزرگ، چند وعده کوچک در طول روز پیشنهاد شود. در صورت ناتوانی کودک در خوردن یا نوشیدن، به‌ویژه همراه با استفراغ یا افت قند، باید به تیم درمان مراجعه کرد.
بی‌اشتهایی یکی از مشکلات رایج دوران سرماخوردگی است. گلودرد، گرفتگی بینی، تب و خستگی ممکن است باعث شوند کودک تمایلی به غذا خوردن نداشته باشد. این موضوع در کودکان دیابتی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا دریافت ناکافی غذا می‌تواند با اثر انسولین تداخل پیدا کند.در چنین شرایطی، ابتدا باید قند خون بررسی شود و سپس بر اساس برنامه روزهای بیماری اقدام کرد. اگر کودک هوشیار است و می‌تواند غذا بخورد، وعده‌های کوچک و قابل‌تحمل را در فاصله‌های کوتاه‌تر پیشنهاد دهید.
اگر کودک نمی‌تواند غذای معمول خود را مصرف کند، می‌توان درباره جایگزین‌های حاوی کربوهیدرات با تیم درمان مشورت کرد. گاهی نوشیدنی یا غذای نرم برای کودک قابل‌تحمل‌تر از وعده کامل است.
والدین باید از دو اشتباه پرهیز کنند:
اول، قطع خودسرانه انسولین به دلیل غذا نخوردن کودک.
دوم، دادن نوشیدنی‌های شیرین بدون اندازه‌گیری قند خون و بدون توجه به وضعیت کودک.
اگر کودک دچار افت قند شده باشد، درمان باید مطابق دستورالعمل مشخص‌شده انجام شود. اگر قادر به بلع نیست یا سطح هوشیاری او کاهش یافته، خوراندن غذا و نوشیدنی خطرناک است و باید فوراً کمک اورژانسی دریافت شود.
استفراغ و اسهال در کودک دیابتی نیازمند توجه ویژه هستند؛ زیرا می‌توانند باعث کاهش دریافت غذا، از دست رفتن آب و املاح و نوسان قند خون شوند. در بعضی موارد، استفراغ ممکن است نشانه یک مشکل گوارشی ساده باشد، اما در کودک مبتلا به دیابت نوع یک می‌تواند از علائم کتواسیدوز نیز باشد.اگر کودک استفراغ می‌کند، فقط به این دلیل که غذای خود را بالا آورده است، نباید احتمال کتواسیدوز را نادیده گرفت. قند خون و کتون باید مطابق برنامه روزهای بیماری بررسی شوند.در صورت اسهال، از دست رفتن آب و املاح می‌تواند به‌سرعت رخ دهد؛ به‌خصوص در کودکان کم‌سن. خشکی دهان، کاهش ادرار، گریه بدون اشک، بی‌حالی و چشم‌های گودرفته از نشانه‌هایی هستند که ممکن است با کم‌آبی همراه باشند.
در این شرایط:
قند خون را بیشتر و مطابق برنامه پایش کنید.
در صورت توصیه تیم درمان، کتون را بررسی کنید.
مایعات را در حجم کم و دفعات بیشتر پیشنهاد دهید.
از تغییر خودسرانه انسولین یا داروها خودداری کنید.
اگر کودک نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، استفراغ ادامه‌دار دارد یا نشانه‌های کم‌آبی مشاهده می‌شود، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
استفراغ مکرر در کودک دیابتی را نباید صرفاً به سرماخوردگی نسبت داد.
کم‌آبی یکی از عواملی است که می‌تواند شرایط کودک دیابتی را پیچیده‌تر کند. وقتی بدن آب کافی دریافت نمی‌کند، حجم مایعات بدن کاهش می‌یابد و در صورت بالا بودن قند، دفع آب از طریق ادرار نیز ممکن است بیشتر شود.
در نتیجه، کودک ممکن است وارد چرخه‌ای شود که در آن قند بالا و کم‌آبی یکدیگر را تشدید می‌کنند. این وضعیت به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که کودک تب، اسهال، استفراغ یا تشنگی شدید دارد.
برای کمک به حفظ آب بدن:
در طول روز به‌صورت منظم به کودک آب پیشنهاد دهید.
اگر گلودرد دارد، نوشیدن جرعه‌های کوچک ممکن است آسان‌تر باشد.
میزان ادرار و دفعات آن را زیر نظر بگیرید.
در صورت اسهال یا استفراغ، درباره محلول مناسب جبران آب و املاح از پزشک راهنمایی بگیرید.
اگر کودک قادر به نوشیدن نیست یا علائم کم‌آبی دارد، منتظر بهتر شدن خودبه‌خودی وضعیت نمانید.
مصرف مایعات به‌تنهایی جایگزین بررسی قند خون و کتون نیست. کودک ممکن است با وجود نوشیدن مقداری آب همچنان به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشد.
در روزهای بیماری، اندازه‌گیری قند خون معمولاً باید بیشتر از روزهای عادی انجام شود؛ زیرا تب، عفونت، کاهش اشتها و تغییر فعالیت می‌توانند باعث نوسان سریع‌تر قند شوند.فاصله دقیق اندازه‌گیری به نوع دیابت، سن کودک، نوع انسولین یا دارو، وضعیت بیماری و برنامه‌ای که تیم درمان تعیین کرده است بستگی دارد. در بسیاری از برنامه‌های روزهای بیماری، بررسی قند هر ۲ تا ۴ ساعت توصیه می‌شود؛ اما والدین باید دستورالعمل اختصاصی کودک خود را ملاک قرار دهند.
اگر کودک از دستگاه پایش مداوم قند استفاده می‌کند، والدین باید روند تغییرات را نیز بررسی کنند، نه فقط یک عدد را. بالا یا پایین رفتن سریع قند، ماندن طولانی‌مدت در محدوده خارج از هدف و تفاوت علائم کودک با عدد نمایش‌داده‌شده اهمیت دارند.در صورت مشاهده علائم افت قند یا بدحالی کودک، نباید صرفاً به عدد دستگاه پایش مداوم اکتفا کرد. اگر عدد با علائم کودک همخوانی ندارد، طبق دستورالعمل دستگاه و تیم درمان، اندازه‌گیری با گلوکومتر انگشتی می‌تواند لازم باشد.بهتر است والدین نتایج قند، زمان اندازه‌گیری، دمای بدن، مقدار غذای مصرفی و علائم کودک را یادداشت کنند. این اطلاعات در صورت نیاز به مشورت پزشکی کمک‌کننده هستند.
خیر. در کودکان مبتلا به دیابت نوع یک، انسولین پایه یا انسولین موردنیاز بدن نباید صرفاً به دلیل سرماخوردگی، بی‌اشتهایی یا کاهش مصرف غذا خودسرانه قطع شود.در زمان بیماری، بدن ممکن است به دلیل افزایش هورمون‌های استرس به انسولین بیشتری نیاز داشته باشد. قطع انسولین می‌تواند باعث افزایش قند خون و تولید کتون شود و خطر کتواسیدوز را بالا ببرد.البته این موضوع به معنی یکسان بودن دوز انسولین در همه روزها نیست. ممکن است در برخی شرایط، به‌ویژه هنگام کاهش دریافت غذا یا بروز افت قند، نیاز به تنظیم بخش‌هایی از برنامه انسولین وجود داشته باشد. اما این تغییر باید بر اساس دستورالعمل اختصاصی پزشک انجام شود.
والدین باید از قبل بدانند:
در صورت بالا رفتن قند چه اقدامی انجام دهند.
در صورت غذا نخوردن کودک چه برنامه‌ای را دنبال کنند.
چه زمانی کتون را بررسی کنند.
در صورت استفراغ یا افت قند با چه فرد یا مرکزی تماس بگیرند.
اگر کودک از پمپ انسولین استفاده می‌کند، در صورت بروز هشدار یا اختلال دستگاه چه اقداماتی لازم است.
در کودکان مبتلا به دیابت نوع دو نیز تغییر داروها باید با توجه به نوع درمان و نظر پزشک انجام شود.
در زمان بیماری ممکن است نیاز بدن کودک به انسولین تغییر کند. افزایش قند ناشی از عفونت گاهی به تنظیم درمان نیاز دارد؛ از طرف دیگر، کاهش غذا خوردن یا استفراغ می‌تواند احتمال افت قند را بیشتر کند.اما تعیین مقدار دقیق انسولین برای همه کودکان یکسان نیست. سن، وزن، نوع دیابت، دوزهای معمول، نوع انسولین، میزان کربوهیدرات دریافتی، سطح فعالیت و روند قند خون در تصمیم‌گیری نقش دارند.
والدین باید در موارد زیر با تیم درمان مشورت کنند:
قند خون با وجود اجرای برنامه درمانی همچنان بالا باقی می‌ماند.
کودک چند وعده غذایی را نمی‌تواند مصرف کند.
افت قند تکرار می‌شود.
کودک از پمپ انسولین استفاده می‌کند و احتمال اختلال در تزریق وجود دارد.
والدین درباره مقدار انسولین یا نحوه برخورد با غذا نخوردن کودک مطمئن نیستند.
بهتر است خانواده‌ها پیش از بروز بیماری، برنامه مکتوب روزهای بیماری را از پزشک دریافت کنند تا در شرایط استرس‌زا مجبور به حدس زدن یا استفاده از توصیه‌های غیرتخصصی نباشند.
بالا رفتن قند خون در زمان سرماخوردگی ممکن است رخ دهد، اما مهم است که والدین بدانند چه زمانی این افزایش نیازمند پیگیری فوری است.یک عدد بالا به‌تنهایی همیشه نشان‌دهنده کتواسیدوز نیست؛ اما اگر قند خون به‌صورت مداوم بالاتر از محدوده هدف باقی بماند، باید برنامه روزهای بیماری اجرا شود و در صورت لزوم کتون بررسی شود.
اگر قند خون کودک به حدود ۳۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر برسد و با وجود اقدامات تعیین‌شده پایین نیاید، باید با تیم درمان تماس گرفت. اگر این افزایش همراه با استفراغ، درد شکم، تنفس غیرطبیعی، کتون متوسط یا زیاد یا بی‌حالی شدید باشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.والدین باید از تلاش برای پایین آوردن سریع قند با تزریق‌های اضافی و بدون دستور خودداری کنند. تزریق بیش از مقدار تجویزشده می‌تواند چند ساعت بعد باعث افت شدید قند شود.بهتر است روند قند خون، زمان تزریق، مصرف غذا و علائم کودک ثبت شود تا تصمیم درمانی بر اساس اطلاعات دقیق انجام گیرد.
افت قند خون در زمان بیماری ممکن است به دلیل کاهش غذا خوردن، استفراغ، اسهال یا عدم هماهنگی میان دریافت کربوهیدرات و داروی کاهنده قند رخ دهد.در بسیاری از کودکان، قند کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر به‌عنوان افت قند در نظر گرفته می‌شود. اگر کودک هوشیار و قادر به بلع است، باید طبق برنامه درمان افت قند، کربوهیدرات سریع‌الاثر دریافت کند و پس از حدود ۱۵ دقیقه قند دوباره بررسی شود. اگر هنوز پایین است، درمان مطابق برنامه تکرار می‌شود.منابع سریع‌الاثر می‌توانند شامل قرص یا ژل گلوکز و مقدار مشخصی نوشیدنی شیرین باشند. مقدار مصرف باید متناسب با سن و برنامه درمانی کودک باشد.
اگر کودک بیهوش است، تشنج دارد یا نمی‌تواند با ایمنی چیزی را ببلعد:
هیچ غذا یا نوشیدنی از راه دهان به او ندهید.
در صورت در دسترس بودن گلوکاگون تجویزشده و آشنایی با روش مصرف، از آن استفاده کنید.
فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
پس از درمان افت قند، علت آن نیز باید بررسی شود. اگر افت قند در دوران بیماری تکرار می‌شود، لازم است برنامه درمانی کودک با نظر تیم دیابت بازبینی شود.
تمام داروهای سرماخوردگی تأثیر یکسانی بر قند خون ندارند. برخی شربت‌ها ممکن است حاوی قند باشند و بعضی داروها نیز به‌طور غیرمستقیم بر کنترل قند یا وضعیت عمومی کودک اثر بگذارند.برای مثال، برخی فرآورده‌های مایع حاوی شکر یا کربوهیدرات هستند. مصرف آن‌ها ممکن است بر قند خون اثر بگذارد؛ بنابراین بهتر است ترکیبات دارو و مقدار مصرف آن بررسی شود.
از طرف دیگر، بعضی داروهای ضداحتقان یا ترکیبات چندگانه سرماخوردگی ممکن است برای برخی کودکان مناسب نباشند یا با شرایط پزشکی آن‌ها تداخل داشته باشند.
والدین هنگام انتخاب دارو باید به نکات زیر توجه کنند:
دارو متناسب با سن کودک باشد.
مقدار مصرف بر اساس وزن و دستور پزشک یا داروساز تعیین شود.
ترکیبات دارو از نظر وجود شکر و مواد مؤثره بررسی شوند.
از مصرف هم‌زمان چند داروی سرماخوردگی با ترکیبات مشابه خودداری شود.
داروهای باقی‌مانده از بیماری قبلی بدون مشورت استفاده نشوند.
داروهای تب‌بر نیز باید متناسب با سن و وزن کودک انتخاب شوند. اگر کودک بیماری زمینه‌ای دیگری دارد، کم‌آب است یا استفراغ می‌کند، انتخاب دارو اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
برخی شربت‌های سرفه و داروهای سرماخوردگی ممکن است برای کودکان دیابتی قابل‌استفاده باشند، اما نمی‌توان همه محصولات را بدون بررسی مناسب دانست.
اولین نکته، بررسی ترکیبات دارو است. بعضی شربت‌ها حاوی شکر هستند و می‌توانند بر قند خون اثر بگذارند. برخی فرآورده‌ها نیز ترکیبات ضداحتقان، آنتی‌هیستامین یا مواد دیگری دارند که ممکن است برای سن یا وضعیت خاص کودک مناسب نباشند.والدین بهتر است هنگام تهیه دارو، ابتلای کودک به دیابت را به پزشک یا داروساز اطلاع دهند و در صورت امکان درباره شکل دارویی مناسب و مقدار کربوهیدرات آن سؤال کنند.
نکته دیگر این است که عبارت «بدون قند» روی دارو به معنی بی‌خطر بودن کامل آن نیست. ماده مؤثره، مقدار مصرف، سن کودک و تداخل‌های احتمالی همچنان اهمیت دارند.همچنین برای کودکان نباید از داروهای ترکیبی بزرگسالان استفاده کرد. مصرف آنتی‌بیوتیک نیز برای سرماخوردگی ویروسی معمولاً فایده‌ای ندارد و باید فقط در صورت تشخیص پزشک تجویز شود.
سه عامل تب، کم‌آبی و کاهش اشتها می‌توانند هم‌زمان در دوران بیماری بر قند خون کودک اثر بگذارند.
تب: با افزایش فعالیت سیستم ایمنی و ترشح هورمون‌های استرس، ممکن است قند خون بالا برود.
کم‌آبی: تب، تعریق، استفراغ و اسهال می‌توانند باعث کاهش آب بدن شوند. در صورت بالا بودن قند، دفع ادرار نیز ممکن است افزایش پیدا کند و کم‌آبی تشدید شود.
کاهش اشتها: کودک ممکن است به دلیل گلودرد یا تهوع کمتر غذا بخورد. اگر مقدار غذای دریافتی با انسولین یا داروی مصرفی هماهنگ نباشد، احتمال افت قند وجود دارد.
این عوامل نشان می‌دهند که کنترل قند در دوران بیماری فقط با توجه به یک عدد امکان‌پذیر نیست. والدین باید قند خون، مصرف غذا، میزان نوشیدن مایعات، ادرار و علائم عمومی کودک را در کنار هم بررسی کنند.
اگر کودک هم‌زمان تب بالا، کاهش ادرار، استفراغ و نوسانات شدید قند دارد، بهتر است سریع‌تر ارزیابی پزشکی شود.
شب‌ها ممکن است مراقبت از کودک دیابتی دشوارتر شود؛ زیرا کودک خواب است و نمی‌تواند همیشه علائم افت یا افزایش قند را به‌خوبی بیان کند. از طرف دیگر، تب و تغییر برنامه غذایی می‌توانند باعث شوند قند خون در طول شب متفاوت از روزهای عادی باشد.
پیش از خواب بهتر است والدین بر اساس برنامه روزهای بیماری، قند خون کودک را بررسی کنند و از مناسب بودن شرایط او مطمئن شوند. اگر کودک تب دارد، غذای کافی نخورده یا در طول روز افت قند داشته است، ممکن است به پایش دقیق‌تری نیاز باشد.
اگر کودک از دستگاه پایش مداوم قند استفاده می‌کند، هشدارهای دستگاه باید متناسب با توصیه تیم درمان تنظیم و بررسی شوند. البته نباید تمام تصمیم‌ها را فقط به دستگاه واگذار کرد؛ وضعیت ظاهری کودک نیز اهمیت دارد.
در طول شب به نشانه‌هایی مانند تعریق غیرمعمول، بی‌قراری، لرزش، خواب‌آلودگی غیرعادی یا تنفس نامنظم توجه کنید.
اگر کودک دچار استفراغ، درد شکم، تنفس سریع یا عمیق یا کاهش سطح هوشیاری شده است، منتظر صبح نمانید و فوراً برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنید.
بیشتر سرماخوردگی‌های ساده با مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما در کودک دیابتی بعضی علائم نیازمند تماس با پزشک یا ارزیابی حضوری هستند.
در موارد زیر بهتر است با تیم درمان کودک تماس بگیرید:
قند خون به‌طور مداوم بالاتر از محدوده هدف است.
قند خون چند بار دچار افت می‌شود.
کودک نمی‌تواند غذا یا مایعات کافی دریافت کند.
تب ادامه‌دار است یا حال عمومی کودک بدتر می‌شود.
استفراغ یا اسهال تکرار می‌شود.
کتون در خون یا ادرار مشاهده شده است.
والدین درباره نحوه مصرف انسولین یا داروها مطمئن نیستند.
کودک علائم کم‌آبی مانند خشکی دهان یا کاهش ادرار دارد.
در صورت بروز علائم مشکوک به کتواسیدوز، مانند استفراغ همراه با درد شکم، تنفس غیرطبیعی، بوی میوه‌ای تنفس یا کاهش سطح هوشیاری، مراجعه به اورژانس ضروری است.نباید منتظر ماند تا قند خون به عدد خاصی برسد؛ گاهی علائم بالینی و وجود کتون اهمیت بیشتری از یک اندازه‌گیری منفرد دارند.
داشتن یک برنامه مشخص کمک می‌کند والدین در شرایطی که کودک تب دارد یا حال عمومی خوبی ندارد، تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند. بهتر است این برنامه با همکاری پزشک یا تیم دیابت تهیه و در دسترس همه مراقبان کودک قرار داده شود.
پایش قند خون
قند خون را طبق برنامه روزهای بیماری بیشتر بررسی کنید.
روند افزایش یا کاهش قند را ثبت کنید.
در صورت استفاده از دستگاه پایش مداوم، هشدارها و علائم کودک را هم‌زمان در نظر بگیرید.
مصرف غذا و مایعات
غذا را در وعده‌های کوچک‌تر ارائه دهید.
مصرف مایعات را در طول روز پیگیری کنید.
در صورت افت قند، از روش درمان تعیین‌شده استفاده کنید.
اگر کودک قادر به نوشیدن نیست، با پزشک تماس بگیرید.
انسولین و داروها
انسولین را خودسرانه قطع نکنید.
دوز داروها را بدون برنامه درمانی تغییر ندهید.
در صورت اختلال پمپ انسولین، مطابق دستورالعمل دستگاه و تیم درمان اقدام کنید.
علائم خطر
استفراغ مکرر
درد شکم
تنفس سریع یا عمیق
بی‌حالی شدید یا گیجی
کاهش ادرار و نشانه‌های کم‌آبی
ناتوانی در نگه داشتن مایعات
مشاهده این علائم، به‌خصوص در کنار قند بالا یا وجود کتون، نیازمند پیگیری فوری است.
کودک مبتلا به دیابت ممکن است در روزهای مدرسه نیز به سرماخوردگی مبتلا شود. بنابراین، بهتر است والدین و مسئولان مدرسه درباره نیازهای درمانی کودک و نحوه برخورد با علائم بیماری اطلاعات کافی داشته باشند.
اگر کودک در مدرسه دچار تب، بی‌حالی، تهوع یا کاهش اشتها شد، مسئولان مدرسه باید بدانند که این علائم ممکن است بر قند خون او تأثیر بگذارند. بهتر است کودک امکان اندازه‌گیری قند خون، دسترسی به آب و مواد لازم برای درمان افت قند را داشته باشد.والدین می‌توانند با هماهنگی مدرسه، اطلاعات ضروری زیر را در اختیار فرد مسئول قرار دهند:
محدوده هدف قند خون کودک طبق برنامه درمانی
روش اندازه‌گیری قند و استفاده از دستگاه پایش مداوم
علائم افت قند و نحوه اقدام اولیه
محل نگهداری خوراکی یا ژل گلوکز و گلوکاگون تجویزشده
شماره تماس والدین و تیم درمان
اقدام لازم در صورت تب، استفراغ یا بدحالی کودک
وقتی قند خون کودک هنگام سرماخوردگی کنترل نمی‌شود، ارائه اطلاعات دقیق به پزشک کمک می‌کند وضعیت سریع‌تر ارزیابی شود. بهتر است والدین به‌جای بیان کلی مانند «قندش بالاست»، اعداد و علائم مشخصی را گزارش کنند.
هنگام تماس با تیم درمان، این موارد را آماده داشته باشید:
سن کودک و نوع دیابت
مدت‌زمان شروع علائم سرماخوردگی
بالاترین و پایین‌ترین عدد قند خون در ساعات اخیر
دمای بدن و مدت ادامه تب
میزان غذا و مایعات مصرف‌شده
وجود استفراغ، اسهال یا درد شکم
نوع و زمان آخرین دوز انسولین یا داروی مصرفی
استفاده از پمپ انسولین یا دستگاه پایش مداوم قند
اگر کودک دچار تنفس غیرطبیعی، بیهوشی، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری است، تماس با اورژانس را به جمع‌آوری اطلاعات یا تماس معمول با پزشک موکول نکنید.
بالا رفتن یا افت قند خون در دوران سرماخوردگی و آنفولانزا می‌تواند نتیجه واکنش بدن به عفونت، تب، کاهش اشتها، کم‌آبی و تغییر نیاز به انسولین باشد. بنابراین، اگر قند خون کودک در روزهای بیماری مانند روزهای عادی نیست، لزوماً به معنی اشتباه در رژیم غذایی یا مراقبت والدین نیست.
مهم‌ترین اقدام، داشتن یک برنامه مشخص برای روزهای بیماری است. والدین باید قند خون را طبق دستور تیم درمان بیشتر بررسی کنند، در صورت لزوم کتون را اندازه بگیرند، مصرف مایعات و غذا را زیر نظر داشته باشند و انسولین یا داروهای کودک را خودسرانه تغییر ندهند.
استفراغ مکرر، درد شکم، تنفس سریع یا عمیق، وجود کتون متوسط یا زیاد، ناتوانی در نوشیدن مایعات و کاهش سطح هوشیاری از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. در چنین شرایطی، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد.
به یاد داشته باشید که هدف از مراقبت در روزهای بیماری، فقط رساندن قند خون به یک عدد مشخص نیست؛ بلکه باید از افت شدید قند، افزایش خطرناک قند، کم‌آبی و کتواسیدوز نیز پیشگیری شود. داشتن برنامه مکتوب و هماهنگی با تیم درمان می‌تواند به والدین کمک کند با آرامش و اطمینان بیشتری از کودک مراقبت کنند.
برای ثبت نظر، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
