آیا حلوا شکری برای دیابتی ها بد است؟
آیا حلوا شکری برای دیابتی ها بد است؟ این سؤال برای بسیاری از افرادی که به دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ مبتلا هستند، مطرح می‌شود؛ به‌خصوص زمانی که فرد به خوراکی‌های سنتی مانند حلوا شکری، حلوا ارده و فرآورده‌های تهیه‌شده از کنجد علاقه دارد. از یک طرف، کنجد ماده اصلی حلوا شکری است و کنجد حاوی چربی‌های غیراشباع، پروتئین، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مختلف است؛ از طرف دیگر، حلوا شکری معمولاً فقط از کنجد تشکیل نشده و در بسیاری از انواع آن مقدار قابل‌توجهی شکر یا سایر شیرین‌کننده‌ها وجود دارد. بنابراین نمی‌توان صرفاً با شنیدن عبارت «حلوا شکری کنجد» نتیجه گرفت که این خوراکی برای دیابتی‌ها مفید یا مضر است.
پاسخ دقیق این است که افراد مبتلا به دیابت لزوماً مجبور نیستند حلوا شکری را برای همیشه از رژیم غذایی خود حذف کنند، اما حلوا شکری معمولی به دلیل داشتن کربوهیدرات و قند قابل‌توجه، خوراکی‌ای نیست که بتوان آن را بدون توجه به مقدار مصرف، قند خون و ترکیبات محصول مصرف کرد. مقدار مصرف، نوع محصول، میزان شکر افزوده، مقدار کربوهیدرات، زمان مصرف، مواد غذایی همراه و وضعیت کنترل قند خون همگی اهمیت دارند.
نکته مهم دیگر این است که کنجد با حلوا شکری یکسان نیست. مطالعات انسانی درباره مصرف کنجد و برخی فرآورده‌های کنجدی نتایج امیدوارکننده‌ای درباره شاخص‌های قند خون نشان داده‌اند، اما این یافته‌ها را نمی‌توان مستقیماً به هر نوع حلوا شکری تعمیم داد؛ زیرا حلوا شکری ممکن است مقدار زیادی شکر و کالری داشته باشد. برای نمونه، یک متاآنالیز از مطالعات انسانی، اثرات مطلوبی برای مصرف کنجد و برخی محصولات کنجدی بر قند خون گزارش کرده است، اما نوع محصول، مقدار مصرف و شرایط مطالعه اهمیت زیادی دارد.
بنابراین اگر دیابت دارید، سؤال بهتر این نیست که «آیا حلوا شکری کاملاً ممنوع است؟» بلکه باید پرسید: این محصول چقدر قند و کربوهیدرات دارد، چه مقدار از آن می‌خورم و قند خون من در پاسخ به آن چه تغییری می‌کند؟
مطالعه در یک نگاه؛ آیا حلوا شکری برای دیابتی ها بد است؟
حلوا شکری معمولی به دلیل داشتن قند، کربوهیدرات و کالری نسبتاً بالا برای افراد مبتلا به دیابت باید با احتیاط و در مقدار محدود مصرف شود. وجود کنجد به‌تنهایی آن را به خوراکی مناسب دیابت تبدیل نمی‌کند.
نکات اصلی:
- مقدار مصرف مهم‌تر از صرفاً نوع محصول است.
- نوع «بدون شکر» لزوماً بدون کربوهیدرات نیست.
- هنگام خرید، کربوهیدرات کل، قند، قند افزوده و اندازه سهم را بررسی کنید.
- در دیابت نوع ۱ باید کربوهیدرات آن در محاسبه وعده غذایی لحاظ شود.
- در دیابت نوع ۲، دیابت بارداری و سالمندان مبتلا به دیابت، کنترل مقدار مصرف و توجه به قند خون اهمیت بیشتری دارد.
- حلوا شکری درمان‌کننده یا کاهنده قند خون نیست.
- اگر پس از مصرف باعث افزایش محسوس قند خون می‌شود، بهتر است مقدار یا دفعات مصرف کاهش یابد.
حلوا شکری برای افراد مبتلا به دیابت ممنوع مطلق نیست، اما نوع معمولی آن به دلیل داشتن شکر و کربوهیدرات قابل‌توجه باید در مقدار محدود و متناسب با برنامه غذایی مصرف شود.
مشکل اصلی حلوا شکری برای فرد مبتلا به دیابت، خودِ کنجد نیست. کنجد حاوی چربی‌های غیراشباع، پروتئین، فیبر و ترکیبات گیاهی است و تحقیقات انسانی درباره برخی فرآورده‌های کنجدی حتی اثرات مطلوبی بر بعضی شاخص‌های قند خون گزارش کرده‌اند.
موضوع زمانی متفاوت می‌شود که کنجد به یک محصول شیرین مانند حلوا شکری تبدیل شود. در این حالت مقدار شکر و کربوهیدرات محصول می‌تواند بسیار بیشتر از چیزی باشد که از خود کنجد انتظار داریم.
بنابراین پاسخ به سؤال «آیا حلوا شکری برای دیابتی‌ها بد است؟» به سه عامل اصلی بستگی دارد:
نوع محصول + مقدار مصرف + پاسخ قند خون فرد
اگر محصولی مقدار زیادی شکر داشته باشد و فرد مقدار زیادی از آن را مصرف کند، احتمال افزایش قند خون بیشتر است. در مقابل، مقدار کوچکی از محصولی که در برنامه غذایی فرد محاسبه شده و با وضعیت قند خون او سازگار است، لزوماً به معنی ممنوعیت کامل نیست.
حلوا شکری یا حلوا ارده یکی از فرآورده‌های سنتی بر پایه کنجد است که معمولاً با استفاده از ارده کنجد و مواد شیرین‌کننده تهیه می‌شود.ارده از آسیاب کردن دانه‌های کنجد به دست می‌آید. اما برای تهیه حلوا شکری، معمولاً مواد دیگری نیز به ترکیب اضافه می‌شوند تا محصول بافت، شیرینی و شکل خاص خود را پیدا کند.ترکیبات دقیق بسته به کارخانه و برند متفاوت است. به همین دلیل نمی‌توان یک عدد ثابت برای مقدار قند یا کربوهیدرات تمام انواع حلوا شکری اعلام کرد.
برخی محصولات تجاری حلوا ارده می‌توانند در هر ۱۰۰ گرم حدود ۴۵ تا ۵۰ گرم کربوهیدرات داشته باشند و مقدار قند آنها نیز ممکن است بسیار بالا باشد. برای مثال، یک داده تغذیه‌ای مربوط به یک نوع حلوا ارده حدود ۵۰ گرم کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم را گزارش کرده است. نمونه دیگری از محصول تجاری حدود ۴۵٫۹ گرم کربوهیدرات و ۴۵٫۶ گرم قند در ۱۰۰ گرم داشته است. این اعداد نشان می‌دهند که بررسی برچسب همان محصولی که قصد مصرف آن را دارید، از هر عدد عمومی مهم‌تر است.بنابراین اگر روی بسته‌بندی نوشته شده است «حلوا شکری کنجد»، نباید تصور کرد که تمام کربوهیدرات آن از خود کنجد می‌آید.
در بعضی محصولات، مقدار کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم می‌تواند نزدیک به ۵۰ گرم باشد. همچنین برخی انواع تجاری مقدار قند بسیار بالایی دارند. برای نمونه، یک محصول تجاری بررسی‌شده حدود ۴۵٫۶ گرم قند در ۱۰۰ گرم گزارش کرده است.
اما این نکته بسیار مهم است:
فرد معمولاً ۱۰۰ گرم حلوا شکری نمی‌خورد.
به همین دلیل هنگام بررسی اثر حلوا شکری بر قند خون باید دو عدد را کنار هم دید:
مقدار کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم
مقدار واقعی که فرد مصرف می‌کند
برای مثال، اگر محصولی در هر ۱۰۰ گرم ۵۰ گرم کربوهیدرات داشته باشد، مصرف ۲۰ گرم از آن حدود ۱۰ گرم کربوهیدرات فراهم می‌کند.این محاسبه فقط یک مثال آموزشی است و عدد واقعی باید از برچسب همان محصول گرفته شود. پس برای فرد مبتلا به دیابت، عبارت «حلوا شکری قند دارد» کافی نیست؛ باید مشخص شود چقدر قند و کربوهیدرات دارد و چه مقدار از آن قرار است مصرف شود.
بله، حلوا شکری معمولی می‌تواند باعث افزایش قند خون شود؛ به‌خصوص اگر مقدار مصرف زیاد باشد یا محصول حاوی شکر و کربوهیدرات زیادی باشد.
البته میزان افزایش قند خون در افراد مختلف یکسان نیست.
عوامل مختلفی روی پاسخ قند خون اثر می‌گذارند؛ از جمله:
مقدار حلوا شکری
مقدار کربوهیدرات کل وعده
میزان فعالیت بدنی
زمان مصرف
وضعیت قند خون قبل از غذا
داروها یا انسولین مصرفی
ترکیب سایر مواد غذایی وعده
میزان حساسیت بدن به انسولین
وجود اضافه‌وزن یا کاهش وزن
شرایط فردی و الگوی غذایی
بنابراین نمی‌توان گفت هر فرد دیابتی با خوردن مثلاً یک مقدار مشخص حلوا شکری دقیقاً به یک اندازه افزایش قند خون خواهد داشت.
نکته مهم این است که چربی موجود در کنجد ممکن است سرعت هضم و جذب بعضی مواد غذایی را تغییر دهد، اما این موضوع به معنی بی‌اثر شدن شکر و کربوهیدرات حلوا شکری نیست.
دانه کنجد حاوی چربی، پروتئین، فیبر، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مختلف است. مطالعات بالینی درباره کنجد و برخی فرآورده‌های آن نشان داده‌اند که ممکن است بر بعضی شاخص‌های متابولیک از جمله قند خون اثر مطلوب داشته باشد. یک متاآنالیز از مطالعات کنترل‌شده گزارش کرد که مصرف کنجد و محصولات کنجدی با کاهش قند خون ناشتا همراه بوده است.
در یک متاآنالیز دیگر که روی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام شد نیز مصرف کنجد با کاهش قند خون ناشتا و HbA1c همراه بود، هرچند پژوهشگران بر نیاز به مطالعات بیشتر تأکید کردند.
اما این نتایج به این معنی نیست که:
چون کنجد ممکن است مفید باشد، پس حلوا شکری هرچقدر بخواهیم برای دیابت مناسب است.
این برداشت اشتباه است.وقتی کنجد در محصولی مانند حلوا شکری همراه با مقدار زیادی شکر قرار می‌گیرد، باید کل محصول را در نظر گرفت.
حلوا شکری معمولی معمولاً حاوی شکر یا شیرین‌کننده‌های قندی است، در حالی که برخی محصولات با عنوان «بدون شکر» از شیرین‌کننده‌های دیگری استفاده می‌کنند.
اما عبارت بدون شکر به تنهایی کافی نیست.
ممکن است یک محصول:
بدون شکر افزوده باشد،
اما همچنان کربوهیدرات داشته باشد،
کالری زیادی داشته باشد،
مقدار زیادی چربی داشته باشد،
یا از موادی استفاده کند که در مجموع بر قند خون اثر بگذارند.
به همین دلیل افراد مبتلا به دیابت نباید فقط به نوشته جلوی بسته‌بندی توجه کنند.
جدول ارزش غذایی و فهرست مواد تشکیل‌دهنده اهمیت بیشتری دارد.
حلوا شکری بدون شکر می‌تواند برای بعضی افراد گزینه مناسب‌تری نسبت به نوع معمولی باشد، اما «بدون شکر» مساوی با «بدون محدودیت» نیست.
هنگام خرید باید موارد زیر بررسی شود:
کربوهیدرات کل
قندها
فیبر
اندازه هر سهم
نوع شیرین‌کننده
کالری
چربی کل
چربی اشباع
مواد تشکیل‌دهنده
اگر محصولی بدون شکر باشد اما کربوهیدرات کل آن همچنان بالا باشد، فرد مبتلا به دیابت باید این مقدار کربوهیدرات را در برنامه غذایی خود حساب کند.از طرف دیگر، بعضی شیرین‌کننده‌ها ممکن است در افراد مختلف باعث مشکلات گوارشی مانند نفخ یا اسهال شوند.پس هنگام خرید حلوا شکری بدون شکر، به جای اعتماد به عبارت تبلیغاتی، برچسب محصول را بخوانید.
برای همه افراد دیابتی نمی‌توان یک مقدار ثابت و قطعی تعیین کرد.مقدار مناسب به شرایط فرد، کل برنامه غذایی، میزان کربوهیدرات وعده و ترکیبات محصول بستگی دارد.اما از نظر عملی، برای فردی که قصد دارد حلوا شکری مصرف کند، یک سهم کوچک بسیار منطقی‌تر از خوردن مقدار زیاد آن است.
اگر روی محصول نوشته شده است که مثلاً هر ۳۰ گرم مقدار مشخصی کربوهیدرات دارد، همان مقدار باید مبنای محاسبه قرار گیرد. نکته مهم این است که حلوا شکری معمولاً خوراکی پرانرژی است. یک نمونه داده تغذیه‌ای حدود ۵۱۶ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم را گزارش کرده است.بنابراین حتی اگر قند خون فرد با مقدار کمی از آن افزایش زیادی پیدا نکند، مصرف زیاد می‌تواند دریافت کالری روزانه را بالا ببرد و در صورت تداوم، کنترل وزن را دشوار کند.
نمی‌توان یک ساعت مشخص را برای همه افراد دیابتی به عنوان «بهترین زمان» تعیین کرد.با این حال، خوردن مقدار زیادی حلوا شکری به صورت ناشتا برای فردی که با افزایش قند بعد از غذا مواجه می‌شود، انتخاب مناسبی نیست.
بهتر است اگر قرار است حلوا شکری مصرف شود:
مقدار آن کوچک باشد،
همراه با یک وعده متعادل قرار گیرد،
کل کربوهیدرات وعده در نظر گرفته شود،
از ترکیب آن با مقدار زیادی نان، مربا یا خوراکی شیرین دیگر خودداری شود.
همچنین اگر فرد متوجه شده است که بعد از مصرف این خوراکی قند خونش به شکل قابل‌توجهی افزایش پیدا می‌کند، بهتر است دفعات و مقدار مصرف را کاهش دهد.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد حلوا شکری را مقدار زیادی نان مصرف می‌کند و فقط قند موجود در حلوا را در نظر می‌گیرد.در حالی که نان نیز کربوهیدرات دارد.
بنابراین ترکیب:
حلوا شکری + مقدار زیاد نان
می‌تواند مقدار کربوهیدرات کل وعده را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.
اگر فرد قصد مصرف حلوا شکری دارد، بهتر است مقدار نان نیز در برنامه غذایی او محاسبه شود.به‌خصوص در فردی که قند خون بعد از غذا بالا می‌رود، توجه به مجموع کربوهیدرات وعده بسیار مهم است.
فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ در صورت مصرف حلوا شکری باید مقدار کربوهیدرات آن را در محاسبه کربوهیدرات وعده غذایی خود در نظر بگیرد.در دیابت نوع ۱، این مسئله اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا مقدار کربوهیدرات مصرفی می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره مدیریت وعده غذایی و انسولین نقش داشته باشد.اما نباید صرفاً به دلیل خوردن حلوا شکری، فرد به‌صورت خودسرانه مقدار انسولین خود را تغییر دهد.اگر فرد از سیستم شمارش کربوهیدرات استفاده می‌کند، باید اطلاعات تغذیه‌ای محصول را بررسی کند و مقدار واقعی مصرف را در محاسبات خود وارد کند.برای مثال، اگر روی بسته‌بندی نوشته شده است که هر ۳۰ گرم محصول مقدار مشخصی کربوهیدرات دارد، مصرف ۱۵ گرم تقریباً نیمی از آن مقدار کربوهیدرات را فراهم می‌کند.در دیابت نوع ۱، مقدار مصرف حلوا شکری مهم‌تر از برچسب «کنجدی» بودن آن است.
افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز الزاماً مجبور به حذف همیشگی حلوا شکری نیستند، اما باید مصرف آن را کنترل کنند.
در دیابت نوع ۲، عواملی مانند:
کنترل قند خون
وزن بدن
میزان فعالیت بدنی
مقاومت به انسولین
مقدار کربوهیدرات مصرفی
الگوی کلی رژیم غذایی
اهمیت دارند.اگر فردی در طول روز مقدار زیادی شیرینی، نوشیدنی شیرین، نان و برنج مصرف کند، اضافه کردن مقدار زیادی حلوا شکری می‌تواند بار کربوهیدراتی و کالری رژیم را بیشتر کند.اما اگر مقدار کمی از آن در یک برنامه غذایی متعادل قرار گیرد، الزاماً به معنی خراب شدن کامل رژیم غذایی نیست.
در دیابت بارداری باید نسبت به خوراکی‌های شیرین و پرکربوهیدرات دقت بیشتری داشت.حلوا شکری معمولی به دلیل داشتن شکر و کربوهیدرات قابل‌توجه، انتخابی نیست که بتوان آن را بدون محاسبه مقدار مصرف در برنامه غذایی قرار داد.
در این شرایط بهتر است:
مقدار مصرف بسیار محدود باشد،
کربوهیدرات آن در مجموع وعده غذایی لحاظ شود،
از ترکیب آن با مقدار زیاد نان و سایر خوراکی‌های شیرین پرهیز شود،
پاسخ قند خون فرد در صورت مصرف بررسی شود.
در دیابت بارداری، واکنش قند خون افراد می‌تواند متفاوت باشد. بنابراین اگر یک خوراکی باعث افزایش قابل‌توجه قند خون می‌شود، حتی اگر مقدار آن ظاهراً کم باشد، باید در انتخاب و مقدار مصرف آن تجدیدنظر کرد.
برای سالمندان مبتلا به دیابت نیز اصل مهم، کنترل مقدار مصرف استدر این گروه سنی ممکن است شرایط مختلفی مانند کاهش اشتها، مشکلات جویدن، تغییر وزن، مشکلات گوارشی، بیماری‌های قلبی یا کلیوی و مصرف داروهای متعدد وجود داشته باشد. به همین دلیل نمی‌توان فقط بر اساس «کنجدی بودن» حلوا شکری درباره مناسب بودن آن تصمیم گرفت.
اگر سالمند دیابتی به حلوا شکری علاقه دارد، بهتر است مقدار کمی از محصول در یک وعده متعادل مصرف شود و میزان قند و کربوهیدرات آن از روی برچسب بررسی شود.همچنین اگر فرد به دلیل سن بالا وعده‌های غذایی کوچک‌تری مصرف می‌کند، خوراکی‌های بسیار پرکالری می‌توانند بخش قابل‌توجهی از کالری روزانه را تأمین کنند؛ بنابراین اندازه سهم اهمیت زیادی دارد.
حلوا شکری به دلیل داشتن چربی و کربوهیدرات، خوراکی نسبتاً پرانرژی است.
برای نمونه، یک داده تغذیه‌ای برای حلوا ارده حدود ۵۱۶ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم گزارش کرده است.بنابراین مصرف مقدار زیاد آن می‌تواند دریافت کالری روزانه را افزایش دهد.این موضوع برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که اضافه‌وزن دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا مدیریت وزن در بسیاری از برنامه‌های غذایی نقش مهمی دارد.
البته نباید گفت:
حلوا شکری حتماً باعث چاقی می‌شود
افزایش وزن زمانی اتفاق می‌افتد که دریافت انرژی در طول زمان بیشتر از نیاز بدن باشد.پس مقدار مصرف، مجموع کالری رژیم غذایی و سطح فعالیت بدنی مهم هستند.
حلوا شکری معمولاً به دلیل وجود ارده و شکر، انرژی زیادی دارد.ترکیب دقیق محصولات متفاوت است، اما نمونه‌های تغذیه‌ای موجود اعدادی در محدوده حدود ۵۰۰ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم را نشان می‌دهند. یک نمونه حدود ۲۹٫۵ گرم چربی و ۵۰ گرم کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم گزارش کرده است.
به همین دلیل حتی اگر فرد نگران قند خون نباشد، مصرف مقدار زیاد حلوا شکری می‌تواند برای کنترل وزن مناسب نباشد.در افراد دیابتی بهتر است همزمان دو موضوع بررسی شود:
اثر بر قند خون + اثر بر دریافت کالری
بله، به‌خصوص اگر محصول قند و کربوهیدرات بالایی داشته باشد و مقدار زیادی از آن مصرف شود. اما سرعت و میزان افزایش قند خون فقط به یک ماده غذایی وابسته نیست.نوع محصول، مقدار مصرف، ترکیب وعده، میزان فیبر، چربی و پروتئین و شرایط بدن فرد می‌توانند بر پاسخ قند خون اثر بگذارند. به همین دلیل نباید درباره همه انواع حلوا شکری یک حکم یکسان صادر کرد.هرچه مقدار کربوهیدرات قابل‌هضم وعده بیشتر باشد، احتمال افزایش قند خون نیز بیشتر می‌شود.
اگر قند خون فرد در حال حاضر بالاست، خوردن یک خوراکی شیرین و پرکربوهیدرات ممکن است افزایش قند خون را تشدید کند.در چنین شرایطی بهتر است فرد ابتدا علت بالا بودن قند خون را بررسی کند و از اضافه کردن خوراکی‌های شیرین به رژیم خود خودداری کند.اگر قند خون مرتباً بالا است، مسئله فقط حلوا شکری نیست و باید کل الگوی غذایی، داروها، فعالیت بدنی و شرایط فرد بررسی شود.همچنین نباید برای جبران یک خوراکی شیرین، دارو یا انسولین را خودسرانه تغییر داد.
این دو اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما محصولات موجود در بازار می‌توانند ترکیبات متفاوتی داشته باشند.ارده خالص عمدتاً از کنجد آسیاب‌شده تهیه می‌شود و با حلوا شکری شیرین‌شده یکسان نیست.اگر محصولی واقعاً ارده خالص باشد، از نظر قند افزوده با حلوا شکری معمولی تفاوت زیادی دارد.
اما بعضی محصولاتی که با عنوان حلوا ارده عرضه می‌شوند، همچنان مقدار قابل‌توجهی شیرین‌کننده دارند.بنابراین هنگام مقایسه باید به نام محصول اکتفا نکرد.برچسب مواد تشکیل‌دهنده و جدول ارزش غذایی تعیین‌کننده است.
کنجد از نظر تغذیه‌ای ماده‌ای متفاوت از شکر و شیرینی‌های ساده است.
این دانه حاوی:
چربی‌های غیراشباع
پروتئین
فیبر
کلسیم
منیزیم
ترکیبات گیاهی مانند لیگنان‌ها
است. تحقیقات انسانی درباره مصرف کنجد و برخی فرآورده‌های آن نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند. در چند مرور نظام‌مند و متاآنالیز، مصرف کنجد با بهبود برخی شاخص‌های قند خون همراه بوده است. با این حال، این یافته‌ها به معنی آن نیست که کنجد یا حلوا شکری درمان دیابت است. همچنین نباید اثر احتمالی کنجد را با اثر یک محصول شیرین حاوی کنجد یکسان دانست.
اگر فرد مبتلا به دیابت قصد خرید حلوا شکری دارد، بهتر است قبل از خرید بسته‌بندی را بررسی کند.
۱. مقدار کربوهیدرات
اولین موردی که باید بررسی شود، کربوهیدرات کل است.
به عدد «در هر ۱۰۰ گرم» توجه کنید، اما اگر اندازه سهم نیز درج شده است، مقدار مربوط به یک سهم را هم ببینید.
۲. مقدار قند
بررسی کنید محصول چه مقدار قند دارد.
۳. مواد تشکیل‌دهنده
اگر شکر یا شیرین‌کننده‌های قندی در ابتدای فهرست مواد قرار داشته باشند، محصول احتمالاً مقدار قابل‌توجهی از آنها دارد.
۴. اندازه سهم
یک بسته ممکن است چندین سهم داشته باشد.
این موضوع بسیار مهم است؛ زیرا ممکن است فرد تصور کند تمام بسته یک سهم است، در حالی که جدول ارزش غذایی برای مقدار بسیار کمتری نوشته شده است.
۵. کالری
اگر اضافه‌وزن دارید، فقط قند را بررسی نکنید؛ کالری کل نیز اهمیت دارد.
۶. چربی اشباع
وجود چربی در کنجد به معنی ناسالم بودن محصول نیست، اما مقدار چربی اشباع محصول نیز باید بررسی شود.
خیر. یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که فرد تصور کند هر محصولی که روی آن نوشته شده «بدون قند»، «رژیمی» یا «مناسب دیابتی‌ها» را می‌توان بدون محدودیت مصرف کرد.
این محصولات نیز ممکن است:
کربوهیدرات داشته باشند،
کالری زیادی داشته باشند،
چربی زیادی داشته باشند،
حاوی شیرین‌کننده‌های مختلف باشند،
یا در صورت مصرف زیاد، دریافت انرژی را افزایش دهند.
بنابراین عبارت «بدون شکر» را باید در کنار جدول ارزش غذایی بررسی کرد. برای فرد مبتلا به دیابت، کربوهیدرات کل یکی از اطلاعات بسیار مهم روی برچسب است.
مصرف زیاد حلوا شکری می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند.
اگر محصول حاوی مقدار زیادی قند و کربوهیدرات باشد، مصرف زیاد آن می‌تواند قند خون را افزایش دهد.
حلوا شکری می‌تواند انرژی زیادی داشته باشد و مصرف مکرر مقدار زیاد آن به افزایش وزن کمک کند.
در انواع معمولی، شکر می‌تواند بخش مهمی از ترکیب محصول باشد.
اگر فرد مقدار زیادی حلوا شکری بخورد، ممکن است جایگزین مواد غذایی مفیدتر در رژیم روزانه شود.
بعضی محصولات بدون شکر از شیرین‌کننده‌هایی استفاده می‌کنند که در برخی افراد می‌توانند باعث نفخ یا ناراحتی گوارشی شوند.
زمان مناسب بررسی قند خون به برنامه پایش فرد و هدف اندازه‌گیری بستگی دارد.اگر هدف این باشد که فرد متوجه شود یک ماده غذایی چه اثری بر قند خون او دارد، می‌توان قند خون را در زمان‌های مشخص و مطابق برنامه پایش خود اندازه‌گیری کرد و نتیجه را با دفعات دیگر مقایسه کرد.برای مثال، فرد می‌تواند در چند نوبت مشابه، مقدار مشخصی از یک محصول را مصرف کند و واکنش قند خون خود را مشاهده کند. این روش کمک می‌کند بفهمد آیا حلوا شکری موردنظر برای بدن او افزایش قابل‌توجهی ایجاد می‌کند یا خیر.
نکته مهم این است که مقدار محصول در مقایسه‌ها یکسان باشد؛ زیرا اگر یک بار ۱۰ گرم و بار دیگر ۵۰ گرم مصرف شود، مقایسه نتایج چندان قابل‌اعتماد نیست.
ممکن است برخی مطالعات روی کنجد یا فرآورده‌های کنجدی نتایج مثبتی درباره قند خون نشان داده باشند، اما حلوا شکری یک محصول شیرین است و نمی‌توان نتایج مطالعات کنجد را مستقیماً به آن تعمیم داد.
مرورهای نظام‌مند درباره کنجد، اثرات امیدوارکننده‌ای بر برخی شاخص‌های قند خون گزارش کرده‌اند، اما این مطالعات روی انواع مختلف محصولات کنجدی و شرایط مختلف انجام شده‌اند.
بنابراین عبارت‌هایی مانند:
حلوا شکری قند خون را پایین می‌آورد
یا
دیابتی‌ها برای کاهش قند خون حلوا شکری بخورند
از نظر علمی قابل دفاع نیستند.
می‌تواند در مقدار محدود در یک صبحانه متعادل قرار بگیرد، اما مصرف مقدار زیادی حلوا شکری همراه با نان سفید، چای شیرین یا مربا می‌تواند بار کربوهیدراتی صبحانه را بالا ببرد. صبحانه مناسب برای فرد دیابتی بهتر است فقط بر اساس یک خوراکی شیرین ساخته نشود. اگر فرد علاقه دارد حلوا شکری بخورد، می‌تواند مقدار آن را محدود کرده و سایر اجزای صبحانه را نیز در نظر بگیرد. هدف این نیست که یک خوراکی را به‌طور کامل ممنوع کنیم؛ هدف این است که کل وعده غذایی متعادل باشد.
برخی شکلات‌ها قند زیادی دارند و برخی انواع دیگر مقدار قند کمتری دارند. حلوا شکری نیز انواع مختلفی دارد.
برای مقایسه باید به این موارد نگاه کرد:
کربوهیدرات کل
قند
اندازه سهم
کالری
چربی اشباع
فیبر
مواد تشکیل‌دهنده
بنابراین نمی‌توان به‌طور کلی گفت «حلوا شکری همیشه بهتر از شکلات است» یا برعکس.
اگر هدف کاهش وزن باشد، حلوا شکری معمولاً باید با احتیاط بیشتری مصرف شود. دلیل اصلی، انرژی بالای این محصول است.ممکن است فرد مقدار کمی از آن را بخورد و احساس کند غذای زیادی مصرف نکرده است، اما همان مقدار می‌تواند کالری قابل‌توجهی داشته باشد.در برنامه کاهش وزن، مقدار خوراکی‌های پرانرژی اهمیت زیادی دارد.اگر فرد می‌خواهد حلوا شکری را حذف نکند، بهتر است مقدار بسیار محدودی را در برنامه خود قرار دهد و کالری کل روز را نیز در نظر بگیرد.
برای پاسخ به این سؤال باید به مقدار مصرف توجه کرد.اگر فرد هر روز مقدار زیادی حلوا شکری مصرف کند، احتمال دریافت بیش از حد قند، کربوهیدرات و کالری افزایش می‌یابد.اما اگر مقدار بسیار کمی در یک رژیم متعادل مصرف شود، شرایط متفاوت است. با این حال، برای بیشتر افراد دیابتی بهتر است رژیم غذایی فقط به چند خوراکی شیرین وابسته نباشد و تنوع زیادی از سبزیجات، پروتئین‌ها، غلات مناسب، حبوبات، مغزها و سایر مواد غذایی متناسب با شرایط فرد داشته باشد.
اگر قند خون فرد بالا است، مقدار زیادی حلوا شکری می‌تواند وضعیت را نامطلوب‌تر کند؛ به‌خصوص اگر محصول قند و کربوهیدرات بالایی داشته باشد.
در این شرایط بهتر است ابتدا علت افزایش قند خون بررسی شود.اگر افزایش قند خون فقط گاهی اتفاق می‌افتد، بررسی ارتباط آن با وعده غذایی می‌تواند مفید باشد.اما اگر قند خون به طور مکرر بالاست، نباید همه مشکل را به حلوا شکری نسبت داد. عوامل مختلفی می‌توانند باعث بالا رفتن قند خون شوند و نیاز است وضعیت کلی فرد بررسی شود.
این سه عبارت نباید بدون بررسی ترکیبات به جای یکدیگر استفاده شوند.
ارده
ارده عمدتاً از کنجد آسیاب‌شده تهیه می‌شود.
حلوا ارده
محصولی بر پایه ارده است که ممکن است مواد شیرین‌کننده و سایر ترکیبات نیز داشته باشد.
حلوا شکری
معمولاً محصولی شیرین بر پایه کنجد یا ارده است و مقدار شکر یا شیرین‌کننده آن می‌تواند قابل‌توجه باشد.
بنابراین از نظر فرد دیابتی، ارده خالص و حلوا شکری شیرین‌شده را نباید یک محصول تلقی کرد.
این تفاوت یکی از مهم‌ترین نکات مقاله برای پاسخ به جست‌وجوی «حلوا شکری کنجد برای دیابت» است.
خیر. چربی موجود در کنجد ممکن است روی سرعت تخلیه معده و روند هضم وعده غذایی اثر بگذارد، اما این موضوع به معنی حذف اثر کربوهیدرات یا شکر موجود در حلوا شکری نیست.
بنابراین نمی‌توان گفت:
چون حلوا شکری کنجد دارد، پس چربی کنجد اجازه نمی‌دهد قند آن جذب شود.وقتی یک محصول حاوی شکر و کربوهیدرات است، این کربوهیدرات همچنان بخشی از بار غذایی فرد محسوب می‌شود.
فیبر یکی از اجزای مفید بسیاری از غذاهای گیاهی است و می‌تواند در هضم و پاسخ قند خون نقش داشته باشد. اما مقدار فیبر موجود در یک محصول نهایی باید از روی برچسب بررسی شود. وجود کنجد به تنهایی به معنی فیبر بالا در هر نوع حلوا شکری نیست؛ زیرا ترکیب محصول و فرآیند تولید می‌تواند متفاوت باشد. از طرف دیگر، اگر محصول مقدار زیادی شکر داشته باشد، وجود مقداری فیبر نمی‌تواند آن را به یک خوراکی آزاد برای افراد دیابتی تبدیل کند.
اصل کلی درباره هر دو گروه این است که مقدار کربوهیدرات و قند محصول اهمیت دارد، اما نحوه مدیریت آن می‌تواند متفاوت باشد.در دیابت نوع ۱، شمارش کربوهیدرات و هماهنگ کردن وعده غذایی با برنامه درمانی اهمیت ویژه‌ای دارد.در دیابت نوع ۲، علاوه بر قند خون، وزن، میزان فعالیت، حساسیت به انسولین و الگوی غذایی کلی نیز اهمیت دارند. در هر دو گروه، خوردن مقدار زیاد حلوا شکری انتخاب مناسبی نیست.
اولین قدم این است که بدانیم چه مقدار حلوا شکری مصرف شده و محصول چه مقدار کربوهیدرات داشته است. همچنین باید سایر مواد غذایی همان وعده را بررسی کرد. اگر این اتفاق به‌طور مکرر رخ می‌دهد، بهتر است مقدار مصرف کاهش پیدا کند و الگوی غذایی بررسی شود. در فردی که دارو یا انسولین مصرف می‌کند، نباید برای جبران افزایش قند خون، مقدار دارو یا انسولین را بدون برنامه درمانی تغییر داد. اگر قند خون بسیار بالا یا مکرراً خارج از محدوده هدف فرد است، باید با پزشک یا تیم درمانی درباره آن صحبت شود.
در بعضی موارد بله، اما انتخاب باید بر اساس برچسب غذایی باشد.
اگر نوع بدون شکر مقدار قند کمتری داشته باشد، می‌تواند برای فردی که به خوراکی شیرین علاقه دارد انتخاب مناسب‌تری باشد.
اما همچنان باید:
مقدار مصرف کنترل شود،
کربوهیدرات کل بررسی شود،
کالری محصول در نظر گرفته شود،
و پاسخ قند خون فرد مورد توجه قرار گیرد.
بدون قند به معنی بدون کالری نیست.
همچنین رژیمی به معنی قابل مصرف نامحدود نیست.
حلوا شکری از نظر ترکیب غذایی با قند و شکر ساده متفاوت است؛ زیرا حاوی کنجد، چربی و پروتئین نیز هست. اما این تفاوت به معنی آن نیست که حلوا شکری را می‌توان یک خوراکی کم‌قند دانست. اگر حلوا شکری مقدار زیادی شکر داشته باشد، همچنان باید در گروه خوراکی‌های شیرین و پرکربوهیدرات با احتیاط مصرف شود. پس بهتر است به جای پرسیدن «کدام بهتر است؟» بپرسیم:
"کدام محصول در چه مقدار و در چه وعده‌ای مصرف می‌شود؟"
اگر فرد حلوا شکری مصرف می‌کند، بهتر است در همان وعده مقدار زیادی از خوراکی‌های شیرین یا پرکربوهیدرات دیگر نیز مصرف نکند.
ترکیب‌های نامناسب می‌توانند شامل مقدار زیاد:
نان سفید
مربا
عسل
شیره‌ها
نوشیدنی‌های شیرین
شیرینی
بیسکویت شیرین
سایر دسرها
باشند. مشکل فقط یک ماده غذایی نیست؛ بلکه مجموع کربوهیدرات وعده اهمیت دارد.
رژیم غذایی مناسب دیابت لزوماً به معنی حذف دائمی تمام غذاهای مورد علاقه فرد نیست. موضوع مهم این است که خوراکی‌های پرقند و پرکالری در مقدار مناسب و با توجه به شرایط فرد مصرف شوند. اگر فردی به حلوا شکری علاقه دارد، می‌تواند به جای مصرف روزانه مقدار زیاد، مقدار کمی از آن را در زمان مناسب و در چارچوب برنامه غذایی خود قرار دهد.
اگر مقدار کربوهیدرات محصول زیاد باشد، بله، احتمال افزایش قند خون وجود دارد.اما نوسان قند خون فقط به یک خوراکی وابسته نیست. استرس، کم‌خوابی، بیماری، فعالیت بدنی، داروها، مقدار غذای مصرفی و بسیاری عوامل دیگر نیز می‌توانند روی قند خون اثر بگذارند. به همین دلیل اگر فرد بعد از خوردن حلوا شکری افزایش قند خون مشاهده کرد، بهتر است آن را در کنار سایر شرایط همان روز بررسی کند.
افراد مبتلا به پیش‌دیابت نیز بهتر است مصرف خوراکی‌های پرقند را کنترل کنند. حلوا شکری معمولی به دلیل داشتن قند و کربوهیدرات قابل‌توجه، گزینه‌ای نیست که بتوان آن را بدون محدودیت مصرف کرد. اگر فرد پیش‌دیابت دارد و به حلوا شکری علاقه‌مند است، بهتر است مقدار کمی از آن را در یک برنامه غذایی متعادل قرار دهد و به کنترل وزن، فعالیت بدنی و کیفیت کلی رژیم توجه کند.
در بسیاری از افراد، مقدار کم یک خوراکی شیرین لزوماً به معنی ممنوعیت کامل نیست. اما «مقدار کم» باید واقعاً کم باشد و از روی برچسب غذایی محصول قابل محاسبه باشد.
همچنین اگر فرد بعد از مصرف مقدار کم نیز افزایش قابل‌توجه قند خون دارد، باید واکنش شخصی خود را جدی بگیرد.به همین دلیل پاسخ بدن هر فرد می‌تواند برای تصمیم‌گیری درباره مقدار مناسب مهم باشد.
بهترین روش این است که ابتدا اطلاعات روی بسته‌بندی را بخوانیم.
فرض کنید محصول در هر ۱۰۰ گرم مقدار مشخصی کربوهیدرات دارد. اگر فرد فقط بخواهد مقدار کمی از آن مصرف کند، می‌توان کربوهیدرات سهم واقعی را متناسب با وزن مصرفی محاسبه کرد.
فرمول ساده:
کربوهیدرات سهم مصرفی = کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم × مقدار مصرف ÷ ۱۰۰
مثلاً اگر محصولی ۵۰ گرم کربوهیدرات در ۱۰۰ گرم داشته باشد و فرد ۲۰ گرم مصرف کند:
۵۰ × ۲۰ ÷ ۱۰۰ = ۱۰ گرم کربوهیدرات
این مثال صرفاً برای آموزش روش محاسبه است و مقدار واقعی باید از اطلاعات روی بسته محصول گرفته شود.
اگر هدف کاهش دریافت شکر افزوده باشد، ارده خالص از نظر ترکیبات با حلوا شکری شیرین‌شده متفاوت است.ارده خالص معمولاً ماده‌ای بر پایه کنجد است، در حالی که حلوا شکری معمولاً حاوی مواد شیرین‌کننده نیز هست. با این حال، ارده خالص هم پرانرژی است و مصرف مقدار زیاد آن می‌تواند کالری زیادی وارد رژیم غذایی کند.
بهتر است حلوا شکری را جایگزین کامل یک وعده غذایی در نظر نگیریم. این محصول می‌تواند بخشی از یک وعده باشد، اما از نظر تنوع مواد مغذی، جایگزین مناسبی برای یک وعده کامل و متعادل نیست. یک رژیم غذایی مناسب دیابت باید تنوع داشته باشد و مواد مغذی مورد نیاز بدن را از منابع مختلف دریافت کند.
فقط نام «کنجد» یا «حلوا ارده» را می‌بینند.
چنین چیزی درست نیست.
چون محصول را سنتی یا طبیعی می‌دانند.
نان نیز کربوهیدرات دارد.
بدون شکر بودن به معنی بدون کربوهیدرات یا بدون کالری بودن نیست.
یک خوراکی نباید باعث شود فرد بدون برنامه درمانی دوز دارو یا انسولین خود را تغییر دهد.
افراد زیر بهتر است توجه بیشتری به مقدار مصرف داشته باشند:
افراد مبتلا به دیابت با قند خون کنترل‌نشده
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱
افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ همراه با اضافه‌وزن
زنان مبتلا به دیابت بارداری
افراد مبتلا به پیش‌دیابت
سالمندان مبتلا به دیابت
افرادی که تری‌گلیسرید یا چربی خون بالایی دارند
افرادی که رژیم کاهش وزن دارند
افرادی که با مصرف شیرینی‌ها افزایش شدید قند خون پیدا می‌کنند
این به معنی ممنوعیت قطعی برای همه این افراد نیست؛ بلکه نشان می‌دهد کنترل مقدار مصرف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بله. کنجد از نظر تغذیه‌ای حاوی چربی‌های غیراشباع، پروتئین، فیبر و مواد معدنی است. برخی مطالعات انسانی نیز اثرات مطلوبی از مصرف کنجد و فرآورده‌های آن بر شاخص‌های قند خون گزارش کرده‌اند. برای مثال، متاآنالیزهای منتشرشده در سال‌های اخیر کاهش‌هایی در قند خون ناشتا و HbA1c را در برخی مطالعات مصرف کنجد نشان داده‌اند.
اما ارزش غذایی کنجد نباید باعث شود مقدار شکر موجود در حلوا شکری نادیده گرفته شود.
ارزش غذایی یک ماده اولیه با مناسب بودن یک محصول نهایی یکسان نیست.
در حالت کلی، نمی‌توان گفت همه افراد مبتلا به دیابت باید حلوا شکری را برای همیشه حذف کنند. اما نمی‌توان گفت هر فرد دیابتی هر مقدار حلوا شکری که بخواهد می‌تواند مصرف کند.
پاسخ منطقی بین این دو قرار دارد:
مصرف محدود و حساب‌شده، با توجه به ترکیبات محصول و شرایط فرد.
اگر فردی با خوردن مقدار کمی از محصول افزایش زیادی در قند خون تجربه می‌کند، برای او کاهش یا حذف آن محصول ممکن است منطقی‌تر باشد.
پاسخ نهایی به سؤال آیا حلوا شکری برای دیابتی ها بد است؟ این است که حلوا شکری معمولی به دلیل داشتن قند و کربوهیدرات قابل‌توجه، خوراکی‌ای نیست که افراد مبتلا به دیابت بتوانند بدون توجه به مقدار مصرف آن را آزادانه بخورند؛ اما این موضوع الزاماً به معنی ممنوعیت کامل آن برای همه افراد نیست.
برای ثبت نظر، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
