اگر انسولین در دسترس نباشد چطور قند خون را کنترل کنیم؟
تمام شدن انسولین، پیدا نکردن دارو در داروخانه، سفر غیرمنتظره، قطع برق یا اختلال در نگهداری دارو می‌تواند برای فرد مبتلا به دیابت موقعیتی نگران‌کننده ایجاد کند. در چنین شرایطی، یکی از اولین سؤال‌ها این است که اگر انسولین در دسترس نباشد، چه کار کنیم تا قند خون بیش از حد بالا نرود؟واقعیت این است که برخی اقدامات مانند انتخاب غذای مناسب، پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین، پایش منظم قند خون و جلوگیری از کم‌آبی می‌توانند به مدیریت بهتر وضعیت کمک کنند. بااین‌حال، این اقدامات جایگزین انسولین نیستند و نباید باعث به تأخیر افتادن دریافت دارو یا مراجعه پزشکی شوند.
این موضوع به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ اهمیت دارد؛ زیرا بدن آن‌ها به انسولین نیاز ضروری دارد و قطع آن می‌تواند در مدت کوتاهی خطر کتواسیدوز دیابتی را افزایش دهد. افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که انسولین برایشان تجویز شده است نیز ممکن است در اثر قطع درمان با افزایش شدید قند خون و عوارض جدی روبه‌رو شوند.در مقاله اگر انسولین در دسترس نباشد چطور قند خون را کنترل کنیم؟ از دیابت شاپ، راهکارهای عملی برای مدیریت غذا، نوشیدنی، فعالیت روزانه، اندازه‌گیری قند خون، شناسایی علائم هشدار و تأمین انسولین را بررسی می‌کنیم تا بدانید در شرایط کمبود دارو چه اقداماتی منطقی و ایمن هستند.
مطالعه در یک نگاه؛ اگر انسولین در دسترس نباشد چطور قند خون را کنترل کنیم؟
اولین اقدام: اگر انسولین ضروری شما تمام شده است، هم‌زمان برای تأمین فوری آن اقدام کنید و با پزشک، داروساز یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
تغذیه: وعده‌های متعادل با مقدار کنترل‌شده کربوهیدرات انتخاب کنید و از نوشیدنی‌های شیرین غیرضروری بپرهیزید.نوشیدن آب: در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، آب بنوشید تا به جلوگیری از کم‌آبی کمک کنید؛ آب جای انسولین را نمی‌گیرد.
پایش قند خون: اعداد را طبق برنامه درمانی ثبت کنید و در صورت نیاز، کتون خون یا ادرار را بررسی کنید.
ورزش: برای پایین آوردن قند خون بالا، بدون بررسی وضعیت و کتون‌ها ورزش نکنید؛ در صورت وجود کتون یا احتمال کتواسیدوز، ورزش می‌تواند خطرناک باشد.
علائم اورژانسی: استفراغ، درد شکم، تنفس عمیق یا سریع، گیجی و ناتوانی در نوشیدن مایعات نیازمند ارزیابی فوری هستند.
ممنوعیت مهم: دوز دارو را خودسرانه تغییر ندهید، انسولین ضروری را با داروهای دیگر جایگزین نکنید و برای جبران دوزهای ازدست‌رفته، انسولین اضافی تزریق نکنید.
وقتی متوجه می‌شوید انسولین شما تمام شده یا امکان استفاده از آن را ندارید، بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر پایین آوردن عدد قند خون، چند اقدام را به‌صورت هم‌زمان دنبال کنید.
اول، برای تهیه انسولین اقدام کنید. با پزشک معالج، داروخانه یا مرکز درمانی تماس بگیرید و مشخصات دقیق انسولین خود، از جمله نام فرآورده، نوع اثر و غلظت آن را اعلام کنید. اگر دسترسی سریع به دارو ممکن نیست، از تیم درمان بخواهید درباره محل دریافت خدمات فوری و برنامه جایگزین تأییدشده راهنمایی کند.
دوم، قند خون خود را اندازه بگیرید. اگر گلوکومتر یا دستگاه پایش مداوم قند خون دارید، عدد فعلی و روند تغییر آن را بررسی کنید. اگر قند خون بالا است یا احساس ناخوشی دارید، درباره بررسی کتون نیز اقدام کنید.
سوم، از تشدید وضعیت جلوگیری کنید. در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، آب بنوشید، از نوشیدنی‌های شیرین غیرضروری پرهیز کنید و از ورزش شدید برای پایین آوردن قند خون خودداری کنید؛ به‌خصوص اگر احتمال کمبود شدید انسولین یا کتواسیدوز وجود دارد.
اگر دیابت نوع ۱ دارید و انسولین ضروری در دسترس نیست، منتظر نمانید تا علائم شدید ظاهر شوند. در این شرایط، دریافت کمک پزشکی فوری اهمیت دارد. رژیم غذایی، استراحت و نوشیدن آب نمی‌توانند نیاز بدن به انسولین را برطرف کنند.
غذا یکی از عواملی است که می‌تواند بر میزان افزایش قند خون اثر بگذارد. انتخاب آگاهانه مواد غذایی به جلوگیری از دریافت مقدار زیاد کربوهیدرات در یک وعده کمک می‌کند، اما نباید آن را راهی برای درمان کمبود انسولین دانست.به‌طور کلی، بهتر است وعده‌های غذایی متعادل باشند و از ترکیبی از سبزیجات غیرنشاسته‌ای، منابع پروتئین و مقدار متناسبی از کربوهیدرات تشکیل شوند.
برای مثال، یک وعده می‌تواند شامل مرغ یا ماهی پخته، سالاد سبزیجات، مقداری برنج یا نان متناسب با برنامه غذایی فرد باشد. برای افرادی که رژیم گیاه‌خواری دارند، حبوبات و سایر منابع پروتئین گیاهی نیز می‌توانند بخشی از وعده باشند.سبزیجاتی مانند خیار، کاهو، کلم، کدو و بروکلی معمولاً کربوهیدرات کمتری نسبت به موادی مانند سیب‌زمینی، نان و برنج دارند. بااین‌حال، مقدار مصرف و ترکیب کل وعده همچنان اهمیت دارد. در مقابل، بهتر است از مصرف حجم زیاد شیرینی، نوشابه، آبمیوه شیرین، کیک و خوراکی‌هایی که مقدار زیادی کربوهیدرات در حجم کم دارند، پرهیز کنید.
اگر انسولین شما تمام شده است، برای کنترل قند خون غذا را کاملاً حذف نکنید یا به رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات روی نیاورید. گرسنگی طولانی و محدودیت شدید غذایی، به‌ویژه در شرایط بیماری یا کمبود انسولین، می‌تواند وضعیت را پیچیده‌تر کند. اولویت همچنان تأمین انسولین و دریافت راهنمایی پزشکی است.
برنامه‌ریزی برای وعده‌های غذایی می‌تواند به مدیریت بهتر قند خون کمک کند. هدف این نیست که با تغییر غذا نیاز به انسولین را از بین ببرید؛ بلکه باید از دریافت ناگهانی و زیاد کربوهیدرات و تغییرات غیرضروری در الگوی غذایی جلوگیری کنید.
صبحانه
به‌جای مصرف مقدار زیادی نان سفید همراه با مربا، عسل یا نوشیدنی شیرین، می‌توانید از ترکیب متعادلی شامل تخم‌مرغ، سبزیجات و مقدار مشخصی نان استفاده کنید. جو دوسر ساده نیز برای بعضی افراد گزینه مناسبی است، اما مقدار مصرف و افزودنی‌هایی مانند شکر، عسل و میوه خشک اهمیت دارند.
ناهار
در ناهار، مقدار برنج، نان یا سایر منابع نشاسته‌ای را متناسب با برنامه غذایی خود انتخاب کنید. در کنار آن، سبزیجات و یک منبع پروتئین مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ یا حبوبات قرار دهید.
شام
شام سبک‌تر و متعادل می‌تواند به جلوگیری از مصرف حجم زیاد غذا در ساعات پایانی روز کمک کند. بااین‌حال، زمان و مقدار وعده باید با برنامه دارویی فرد هماهنگ باشد.
خیر. حذف وعده غذایی راه مطمئنی برای کنترل قند خون در نبود انسولین نیست. همچنین اگر انسولین پایه برای شما تجویز شده است، نخوردن غذا به‌تنهایی دلیل مناسبی برای قطع آن نیست. در صورت مشکل در دسترسی به انسولین یا ناتوانی در غذا خوردن، باید فوراً راهنمایی پزشکی دریافت کنید.
هنگام بالا بودن قند خون، نوشیدنی مناسب می‌تواند به جلوگیری از دریافت قند اضافی کمک کند. انتخاب معمولاً مناسب برای بسیاری از افراد، آب ساده است؛ البته اگر پزشک به دلیل مشکلات کلیوی، قلبی یا شرایط دیگر محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده باشد، باید همان محدودیت رعایت شود.نوشیدنی‌هایی که بهتر است در این شرایط از مصرف غیرضروری آن‌ها پرهیز کنید عبارت‌اند از:
نوشابه‌های شیرین
نوشیدنی‌های انرژی‌زا حاوی شکر
چای و قهوه با مقدار زیاد شکر
آبمیوه‌های شیرین
شربت‌ها و نوشیدنی‌های شیرین خانگی
حتی آبمیوه طبیعی نیز می‌تواند مقدار قابل‌توجهی قند داشته باشد؛ بنابراین طبیعی بودن آن به معنای مناسب بودن مصرف نامحدود نیست.
آب به حفظ آب بدن کمک می‌کند و ممکن است در شرایط افزایش ادرار ناشی از قند خون بالا، از تشدید کم‌آبی جلوگیری کند. بااین‌حال، آب به‌تنهایی انسولین مورد نیاز بدن را تأمین نمی‌کند و درمان کتواسیدوز دیابتی نیست.اگر استفراغ مداوم دارید، نمی‌توانید مایعات را نگه دارید یا علائم کتواسیدوز دارید، به‌جای تلاش برای درمان خانگی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
بعضی محصولات با عبارت‌هایی مانند «بدون شکر افزوده»، «رژیمی» یا «مناسب افراد دیابتی» عرضه می‌شوند. این عبارات لزوماً به این معنا نیستند که محصول کربوهیدرات کمی دارد یا مصرف آن تأثیری بر قند خون ندارد.
هنگام خرید مواد غذایی، به سه مورد توجه کنید:
کربوهیدرات کل: این عدد برای مدیریت قند خون اهمیت زیادی دارد. تنها بررسی مقدار قند ساده کافی نیست، زیرا نشاسته نیز می‌تواند قند خون را افزایش دهد.
اندازه هر وعده: مقدار کربوهیدرات درج‌شده روی بسته‌بندی ممکن است مربوط به یک سهم کوچک باشد، درحالی‌که شما چند سهم مصرف می‌کنید.
ترکیبات محصول: در محصولاتی مانند غلات صبحانه، ماست‌های طعم‌دار، بیسکویت‌ها و نوشیدنی‌ها، بررسی فهرست مواد تشکیل‌دهنده می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر کمک کند.
برای مثال، اگر روی بسته یک محصول مقدار کربوهیدرات برای هر سهم درج شده است، باید بررسی کنید سهم واقعی مصرفی شما چه اندازه است. خوردن دو برابر سهم اعلام‌شده می‌تواند دریافت کربوهیدرات را نیز تقریباً دو برابر کند.البته حتی انتخاب کم‌کربوهیدرات‌ترین محصول نیز کمبود انسولین را جبران نمی‌کند. از برچسب مواد غذایی برای مدیریت بهتر وعده‌ها استفاده کنید، نه برای جایگزینی درمان ضروری.
پایش قند خون در زمان کمبود انسولین اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش قند خون ممکن است پیش از ظاهر شدن علائم شدید آغاز شود.اگر گلوکومتر دارید، طبق برنامه درمانی و توصیه تیم پزشکی قند خون خود را اندازه بگیرید. اگر از دستگاه پایش مداوم قند خون استفاده می‌کنید، به عدد فعلی، جهت حرکت نمودار و هشدارهای دستگاه توجه کنید.در صورت مشاهده عدد غیرمنتظره، می‌توانید طبق دستورالعمل دستگاه و توصیه تیم درمان، اندازه‌گیری را با روش مناسب تأیید کنید؛ به‌ویژه اگر عدد دستگاه با علائم جسمی شما مطابقت ندارد.
موارد زیر را ثبت کنید:
ساعت اندازه‌گیری
مقدار قند خون
زمان و ترکیب وعده غذایی اخیر
علائم جسمی
داروهای مصرف‌شده و هرگونه تأخیر در دریافت آن‌ها
اگر قند خون بالا است و انسولین ضروری در دسترس نیست، منتظر نمانید تا با چند اندازه‌گیری متوجه شوید وضعیت بدتر شده است. برای تأمین دارو و دریافت کمک پزشکی اقدام کنید. اگر بیمار هستید، استفراغ دارید یا احتمال کمبود انسولین وجود دارد، بررسی کتون نیز ممکن است لازم باشد. دستورالعمل اختصاصی تیم درمان درباره زمان تکرار تست‌ها و آستانه‌های اقدام را دنبال کنید.
هنگامی که قند خون بالا می‌رود، بعضی رفتارها ممکن است شرایط را بدتر کنند. اولین قدم، پرهیز از تصمیم‌های عجولانه و تمرکز بر اقدامات ایمن است.
ورزش شدید را به‌عنوان راه‌حل فوری کنار بگذارید. اگر کمبود شدید انسولین یا وجود کتون مطرح است، ورزش ممکن است قند خون و تولید کتون را افزایش دهد.
نوشیدنی‌های شیرین غیرضروری مصرف نکنید. نوشابه، شربت و آبمیوه شیرین می‌توانند بار کربوهیدراتی بیشتری به بدن وارد کنند.
برای پایین آوردن قند خون، گرسنگی طولانی نکشید. محدودیت شدید غذایی، به‌ویژه در بیماری یا کمبود انسولین، راه درمان مطمئنی نیست.
داروهای دیگر را خودسرانه جایگزین نکنید. مصرف قرص اضافه، داروهای گیاهی یا انسولین با نوع و دوز نامشخص می‌تواند خطرناک باشد.
مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.اگر انسولین ضروری تمام شده است، تلاش برای تأمین دارو باید هم‌زمان با پایش وضعیت انجام شود.
فعالیت بدنی در مدیریت بلندمدت دیابت مفید است و در شرایط مناسب می‌تواند به بهبود حساسیت بدن به انسولین کمک کند. بااین‌حال، این اثر به معنای امکان جایگزینی انسولین با ورزش نیست.هنگامی که انسولین در دسترس نیست، ابتدا باید وضعیت پزشکی خود را در نظر بگیرید. اگر دیابت نوع ۱ دارید، انسولین ضروری شما قطع شده است یا قند خون بالا همراه با علائم بیماری دارید، برای پایین آوردن قند خون به پیاده‌روی یا ورزش متکی نباشید.
در صورت بالا بودن قند خون، به‌ویژه اگر بیمار هستید یا احتمال کتواسیدوز وجود دارد، کتون‌ها را طبق برنامه درمانی بررسی کنید. در صورت وجود کتون، ورزش نکنید و راهنمایی پزشکی دریافت کنید. اگر هیچ علامت هشدار یا کتون نگران‌کننده‌ای وجود ندارد، باز هم انتخاب نوع و شدت فعالیت باید متناسب با شرایط شما باشد. در دوره‌ای که دسترسی به انسولین مختل شده است، ورزش شدید یا طولانی برای کنترل عدد قند خون تصمیم مناسبی نیست.
نکته مهم: حتی اگر پس از فعالیت بدنی عدد قند خون کمتر شود، این تغییر به معنی برطرف شدن کمبود انسولین یا از بین رفتن خطر کتواسیدوز نیست.
میان‌وعده‌ها می‌توانند بخشی از برنامه غذایی فرد مبتلا به دیابت باشند، اما انتخاب آن‌ها باید بر اساس نیاز غذایی، داروها و برنامه درمانی انجام شود.اگر میان وعده مصرف می‌کنید، به اندازه سهم و مقدار کربوهیدرات آن توجه کنید. گزینه‌هایی مانند مقداری مغز بدون شکر افزوده، سبزیجات تازه یا ماست ساده بدون شکر افزوده ممکن است برای برخی افراد مناسب باشند؛ البته مقدار مصرف و شرایط فرد اهمیت دارد.در مقابل، خوردن مکرر شیرینی، بیسکویت، شکلات و تنقلات پرکربوهیدرات می‌تواند دریافت کلی کربوهیدرات را افزایش دهد.
از سوی دیگر، لازم نیست برای جلوگیری از بالا رفتن قند خون، همه میان‌وعده‌ها را حذف کنید. افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند یا در معرض افت قند خون هستند، ممکن است به برنامه غذایی متفاوتی نیاز داشته باشند.اگر انسولین شما تمام شده است، به‌جای تغییر افراطی برنامه غذایی، بر تأمین فوری دارو و پایش وضعیت تمرکز کنید.
قند خون فقط به غذایی که می‌خورید وابسته نیست. استرس، عفونت، تب، کم‌خوابی و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند کنترل قند خون را دشوارتر کنند.هنگام بیماری، بدن هورمون‌هایی آزاد می‌کند که به مقابله با شرایط استرس‌زا کمک می‌کنند؛ این هورمون‌ها ممکن است باعث افزایش قند خون شوند. به همین دلیل، فردی که غذای معمول خود را مصرف کرده است نیز ممکن است در زمان بیماری قند خون بالاتری داشته باشد.
برای مدیریت بهتر این شرایط:
خواب و استراحت کافی داشته باشید.
در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، مایعات مناسب بنوشید.
قند خون را طبق برنامه روزهای بیماری پایش کنید.
علائم عفونت، تب، استفراغ یا کم‌آبی را جدی بگیرید.
برنامه اختصاصی روزهای بیماری را که پزشک تعیین کرده است دنبال کنید.
اگر انسولین ضروری در دسترس نیست، بیماری یا استرس می‌تواند خطر را بیشتر کند. در چنین شرایطی، صرفاً استراحت کردن یا کاهش استرس کافی نیست و باید برای دریافت انسولین و راهنمایی پزشکی اقدام کنید.
تمام شدن انسولین نباید به موقعیتی تبدیل شود که فرد چندین ساعت یا چند روز بدون برنامه درمانی باقی بماند. سرعت اقدام اهمیت دارد، به‌خصوص اگر دیابت نوع ۱ دارید.ابتدا نام دقیق انسولین، غلظت، نوع اثر و روش مصرف خود را مشخص کنید. این اطلاعات را می‌توانید از روی بسته‌بندی، نسخه یا سوابق درمانی بررسی کنید. سپس با پزشک معالج یا داروخانه تماس بگیرید و توضیح دهید که دارو تمام شده و به راهنمایی فوری نیاز دارید. اگر دارو موجود نیست، درباره مراکز درمانی یا مسیرهای مجاز دیگر تأمین آن سؤال کنید.
در صورتی که به پزشک خود دسترسی ندارید و انسولین ضروری شما تمام شده است، از یک مرکز درمانی برای ارزیابی و برنامه جایگزین کمک بگیرید. اگر علائم کتواسیدوز یا وضعیت عمومی نامناسب دارید، مستقیم به اورژانس مراجعه کنید.از خرید انسولین با منبع نامطمئن، فرآورده بدون برچسب مشخص یا دارویی که شرایط نگهداری آن معلوم نیست، خودداری کنید.
همه انسولین‌ها یکسان نیستند. بعضی فرآورده‌ها سریع‌تر اثر می‌کنند و برای وعده‌های غذایی یا اصلاح قند خون استفاده می‌شوند؛ بعضی دیگر برای تأمین نیاز پایه بدن طراحی شده‌اند.بنابراین، جایگزین کردن یک انسولین با انسولین دیگر فقط بر اساس شباهت نام یا کاربرد کلی آن‌ها ایمن نیست. پزشک یا داروساز باید مشخصات فرآورده جایگزین، غلظت، مدت اثر، زمان مصرف و نحوه استفاده را بررسی کند. برای مثال، تغییر از یک انسولین پایه به فرآورده‌ای با مدت اثر متفاوت می‌تواند الگوی قند خون و خطر افت قند را تغییر دهد.
اگر از قلم تزریق یا پمپ انسولین استفاده می‌کنید، سازگاری فرآورده با دستگاه و دستورالعمل مصرف نیز اهمیت دارد.در صورت نبود نوع همیشگی انسولین، خودسرانه از انسولین فرد دیگری استفاده نکنید و دوز خود را بر اساس حدس تغییر ندهید. از پزشک یا داروساز بخواهید برنامه جایگزین مشخصی ارائه کند.
بسیاری از موارد کمبود ناگهانی انسولین قابل پیشگیری هستند. برنامه‌ریزی پیش از خروج از خانه، به‌ویژه برای سفرهای طولانی، می‌تواند احتمال بروز بحران را کاهش دهد. پیش از سفر، موجودی دارو را بررسی کنید و مطمئن شوید برای مدت مورد انتظار و تأخیرهای احتمالی، برنامه مناسبی دارید. مقدار داروی همراه باید بر اساس نسخه، شرایط سفر و توصیه تیم درمان تعیین شود.همچنین بهتر است وسایل ضروری مانند دستگاه تست قند خون، نوارهای مناسب، وسایل بررسی کتون در صورت نیاز و اطلاعات تماس پزشک را همراه داشته باشید.
انسولین را مطابق دستور نگهداری همان فرآورده حمل کنید. از قرار دادن آن در معرض نور مستقیم خورشید، گرمای شدید یا سرمایی که باعث یخ‌زدگی می‌شود، خودداری کنید.در سفرهای هوایی، قوانین مربوط به حمل دارو و تجهیزات پزشکی را پیش از حرکت بررسی کنید و انسولین ضروری را طوری بسته‌بندی کنید که در صورت تأخیر یا مشکل بار، به آن دسترسی داشته باشید.اگر انسولین تمام شد، از اولین فرصت برای تماس با داروخانه، پزشک یا مرکز درمانی استفاده کنید. منتظر رسیدن به مقصد نمانید، به‌خصوص اگر دیابت نوع ۱ دارید.
نگهداری صحیح انسولین اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گرمای زیاد، یخ‌زدگی یا نگهداری خارج از شرایط مجاز می‌تواند اثر دارو را کاهش دهد.شرایط نگهداری به نوع انسولین، برند، باز شدن یا باز نشدن فرآورده و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. به همین دلیل، یک دمای ثابت یا مدت نگهداری واحد برای همه فرآورده‌ها قابل تعمیم نیست.در صورت قطع برق، انسولین را از گرمای مستقیم دور نگه دارید و از یخ زدن آن جلوگیری کنید. اگر از کیف خنک‌کننده استفاده می‌کنید، مراقب باشید دارو مستقیماً با یخ تماس نداشته باشد.اگر انسولین در معرض گرمای شدید قرار گرفته، یخ زده یا ظاهر غیرعادی پیدا کرده است، درباره قابلیت استفاده از آن با داروساز یا سازنده مشورت کنید. ظاهر طبیعی دارو به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که اثر آن حفظ شده است.اگر به دلیل مشکل نگهداری به سلامت انسولین شک دارید، برای تهیه فرآورده مناسب و جلوگیری از قطع درمان اقدام کنید. در شرایط نبود انسولین جایگزین و بالا بودن قند خون، راهنمایی فوری پزشکی ضروری است.
یکی از باورهای اشتباه این است که با مصرف قرص دیابت، دمنوش گیاهی یا ترکیباتی مانند سرکه می‌توان نیاز به انسولین را برطرف کرد.داروهای دیابت مکانیسم‌های متفاوتی دارند. بعضی از آن‌ها تولید گلوکز در کبد را کاهش می‌دهند، برخی دفع گلوکز از ادرار را افزایش می‌دهند و بعضی دیگر بر ترشح یا اثر انسولین تأثیر می‌گذارند. این داروها در همه شرایط قادر به جایگزینی انسولین تجویزشده نیستند.
در دیابت نوع ۱، بدن به انسولین نیاز ضروری دارد. مصرف قرص یا مکمل به‌جای انسولین می‌تواند خطر افزایش شدید قند خون و کتواسیدوز را بالا ببرد.
در دیابت نوع ۲ نیز اگر پزشک انسولین تجویز کرده است، قطع یا جایگزینی آن باید فقط با تصمیم تیم درمان انجام شود.درباره داروهای گیاهی نیز باید محتاط بود؛ شواهد اثربخشی آن‌ها متفاوت است و برخی ترکیبات ممکن است با داروها تداخل داشته باشند.
هیچ دارو، مکمل یا درمان خانگی را برای جایگزینی انسولین ضروری به‌صورت خودسرانه مصرف نکنید.
در دیابت نوع ۱، بدن انسولین کافی تولید نمی‌کند و فرد برای زنده ماندن به دریافت انسولین نیاز دارد. به همین دلیل، نبود انسولین در این گروه می‌تواند خیلی سریع خطرناک شود.
در دیابت نوع ۲، بدن معمولاً با مقاومت به انسولین و اختلال در ترشح آن مواجه است. بعضی افراد با برنامه غذایی، فعالیت بدنی و داروهای غیرا‌نسولینی وضعیت خود را مدیریت می‌کنند، اما برخی دیگر برای کنترل مناسب قند خون به انسولین نیاز دارند.
اگر فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ انسولین مصرف می‌کند، نباید فرض کند که می‌تواند آن را بدون پیامد کنار بگذارد. قطع درمان ممکن است باعث افزایش شدید قند خون و کم‌آبی شود و در برخی شرایط به وضعیت اورژانسی منجر شود.بنابراین، راهکار مناسب به نوع دیابت، داروهای مصرفی، مقدار قند خون، علائم و وضعیت پزشکی بستگی دارد. اگر نمی‌دانید بدون انسولین چه مدت می‌توانید ایمن بمانید، به‌جای تکیه بر یک عدد یا مدت زمان عمومی، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. در دیابت نوع ۱، تأمین فوری انسولین نباید به تعویق بیفتد.
برخی گروه‌ها در زمان قطع دسترسی به انسولین به توجه ویژه نیاز دارند.
کودکان
کودکان مبتلا به دیابت نوع ۱ ممکن است نتوانند به‌خوبی علائم خود را توضیح دهند. والدین یا مراقبان باید از برنامه درمانی کودک، نحوه پایش قند خون و علائم هشدار آگاه باشند. در صورت نبود انسولین ضروری، باید فوراً با تیم درمان کودک تماس گرفت.
زنان باردار
در دوران بارداری، کنترل قند خون اهمیت ویژه‌ای دارد و نیازهای درمانی ممکن است تغییر کنند. قطع انسولین یا تغییر خودسرانه دوز می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. هرگونه اختلال در دسترسی به انسولین باید سریعاً با تیم درمان بارداری و دیابت مطرح شود.
سالمندان
سالمندان ممکن است به دلیل مشکلات حرکتی، اختلال بینایی، بیماری‌های همراه یا وابستگی به مراقب، در تهیه و مصرف دارو با دشواری روبه‌رو شوند. بهتر است یکی از اعضای خانواده یا مراقبان در برنامه تأمین دارو و پایش قند خون مشارکت داشته باشد.در همه این گروه‌ها، تأخیر در ارزیابی پزشکی به دلیل تلاش برای کنترل خانگی قند خون تصمیم مناسبی نیست.
عدد قند خون به‌تنهایی همیشه شدت وضعیت را نشان نمی‌دهد. علائم جسمی، وجود کتون، نوع دیابت، بیماری‌های همراه و امکان دریافت انسولین نیز اهمیت دارند.اگر قند خون به‌طور مداوم بالا است و انسولین ضروری در دسترس نیست، برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنید؛ حتی اگر هنوز علامت شدیدی ندارید.
علائمی که نیازمند ارزیابی فوری هستند عبارت‌اند از:
استفراغ مداوم یا درد شکم همراه با قند خون بالا
تنفس سریع، عمیق یا دشوار
گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری
ناتوانی در نوشیدن یا نگه داشتن مایعات
کتون بسیار بالا یا افزایش کتون همراه با بدتر شدن وضعیت
ضعف شدید و علائم کم‌آبی قابل‌توجه
در برخی راهنماها، قند خون مداوم حدود ۳۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر یا بالاتر نیز از نشانه‌هایی است که می‌تواند نیازمند اقدام اورژانسی باشد؛ اما نباید برای رسیدن به این عدد منتظر بمانید، به‌خصوص اگر علائم کتواسیدوز وجود دارد.اگر فرد بیهوش است یا تنفس غیرطبیعی دارد، با اورژانس تماس بگیرید و از خوراندن غذا یا مایعات به او خودداری کنید.
فراموش کردن یک نوبت انسولین با تمام شدن کامل دارو یکسان نیست، اما هر دو وضعیت نیازمند تصمیم‌گیری بر اساس نوع انسولین و برنامه درمانی فرد هستند.اگر تزریق را فراموش کرده‌اید، ابتدا مشخص کنید کدام نوع انسولین و چه نوبتی از برنامه درمانی بوده است. سپس دستورالعمل اختصاصی پزشک یا بروشور دارو را بررسی کنید و در صورت ابهام، با تیم درمان یا داروساز تماس بگیرید. از تزریق دوز دوبرابر برای جبران نوبت ازدست‌رفته خودداری کنید، مگر اینکه برنامه مشخص و تأییدشده‌ای برای چنین شرایطی داشته باشید. تزریق اضافی می‌تواند به افت شدید قند خون منجر شود.
در دیابت نوع ۱، قطع انسولین پایه حتی در زمان نخوردن غذا می‌تواند خطرناک باشد. بنابراین، کم‌خوری یا حذف وعده غذایی را بهانه‌ای برای قطع خودسرانه انسولین قرار ندهید.اگر پس از فراموشی تزریق، قند خون بالا است، کتون دارید یا احساس ناخوشی می‌کنید، راهنمایی پزشکی را سریع دریافت کنید. در صورت علائم کتواسیدوز، مراجعه به اورژانس ضروری است.
داشتن تجهیزات مناسب می‌تواند به تشخیص زودتر تغییرات قند خون و تصمیم‌گیری بهتر کمک کند؛ البته تجهیزات پایش جای درمان ضروری را نمی‌گیرند.
گلوکومتر به شما اجازه می‌دهد قند خون را در زمان مورد نیاز اندازه بگیرید. برای استفاده از آن باید نوار تست سازگار و تاریخ‌دار در اختیار داشته باشید.
این دستگاه‌ها تغییرات قند خون را در طول روز نشان می‌دهند و در بعضی مدل‌ها هشدار افزایش یا کاهش قند دارند. بااین‌حال، باید دستورالعمل دستگاه را درباره تأیید اعداد غیرمنتظره رعایت کنید.
قلم، سرنگ، سوزن و سایر وسایل مورد نیاز باید متناسب با نوع انسولین و روش مصرف تجویزشده باشند.
حمایت خانواده در زمان اختلال دسترسی به دارو می‌تواند به کاهش تأخیر در دریافت کمک و شناسایی زودتر علائم خطر کمک کند.اعضای خانواده بهتر است بدانند فرد از چه نوع انسولینی استفاده می‌کند، دارو چگونه نگهداری می‌شود و در صورت تمام شدن آن با چه کسی باید تماس بگیرند.همچنین می‌توانند در ثبت قند خون، بررسی موجودی دارو و تهیه تجهیزات ضروری مشارکت داشته باشند.
اگر فرد دچار تهوع، استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی یا گیجی شد، اعضای خانواده نباید منتظر بمانند تا وضعیت خودبه‌خود بهتر شود. در چنین شرایطی باید برای دریافت کمک فوری اقدام کنند.اگر فرد هوشیاری کافی ندارد، نباید به او غذا، نوشیدنی یا داروی خوراکی داد. با اورژانس تماس بگیرید و دستورهای اپراتور را دنبال کنید.بهتر است اطلاعات مهم پزشکی، فهرست داروها، حساسیت‌های دارویی و شماره تماس‌های ضروری در محل قابل دسترس نگهداری شوند.
پیشگیری از تمام شدن ناگهانی انسولین یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش خطر بحران‌های ناشی از قطع درمان است.
برای این کار، یک برنامه ساده تهیه کنید:
موجودی دارو را مرتب بررسی کنید. زمان تقریبی اتمام انسولین را با توجه به نسخه و میزان مصرف خود پیگیری کنید.
برای تمدید نسخه یادآور بگذارید. بهتر است پیش از رسیدن به آخرین مقدار دارو، برای تهیه مجدد آن اقدام کنید.
یک مسیر جایگزین مشخص داشته باشید. بدانید در صورت نبود دارو در داروخانه معمول، با کدام پزشک، داروخانه یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
شرایط نگهداری را رعایت کنید. نگهداری نامناسب ممکن است باعث شود داروی موجود قابل استفاده نباشد.
تجهیزات ضروری را کنترل کنید. تاریخ انقضای نوارهای تست و وسایل بررسی کتون را بررسی کنید و پیش از تمام شدن آن‌ها برای تهیه مجدد اقدام کنید.
وقتی دوباره به انسولین دسترسی پیدا می‌کنید، نباید برای جبران تمام دوزهای ازدست‌رفته، مقدار زیادی انسولین تزریق کنید. این کار می‌تواند باعث افت شدید قند خون شود.ابتدا نوع و غلظت انسولین را بررسی کنید و مطمئن شوید همان فرآورده تجویزشده یا جایگزین تأییدشده را در اختیار دارید. سپس طبق برنامه درمانی یا دستور اختصاصی پزشک عمل کنید. اگر مدت قابل‌توجهی بدون انسولین بوده‌اید، قند خون بالا دارید یا کتون مثبت است، ممکن است به ارزیابی پزشکی و تنظیم دوباره برنامه درمانی نیاز داشته باشید.
اگر از پمپ انسولین استفاده می‌کنید، عملکرد دستگاه، لوله‌ها و محل تزریق را مطابق دستورالعمل بررسی کنید. در صورت احتمال خرابی دستگاه، تنها به تعویض قطعه اکتفا نکنید و از برنامه پشتیبان تأییدشده خود استفاده کنید.در روزهای بعد نیز قند خون را طبق توصیه تیم درمان پایش کنید و هرگونه افت یا افزایش غیرمعمول را گزارش دهید.اگر پس از شروع دوباره درمان، استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی، گیجی یا علائم دیگر کتواسیدوز دارید، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
اگر انسولین در دسترس نباشد، مهم‌ترین اقدام این است که برای تأمین فوری دارو و دریافت راهنمایی پزشکی اقدام کنید. انتخاب غذاهای متعادل، پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین غیرضروری، نوشیدن آب در صورت مجاز بودن، پایش قند خون و شناخت علائم هشدار می‌توانند به مدیریت بهتر شرایط کمک کنند؛ اما هیچ‌کدام جای انسولین ضروری را نمی‌گیرند.اگر دیابت نوع ۱ دارید، قطع انسولین را یک وضعیت بالقوه اورژانسی در نظر بگیرید. در صورت بروز استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی، گیجی یا کتون بالا، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.برای آمادگی بهتر، تجهیزات پایش قند خون و کتون مورد نیاز خود را تهیه کنید، شرایط نگهداری انسولین را بدانید و برنامه‌ای برای جلوگیری از تمام شدن ناگهانی دارو داشته باشید. در دیابت شاپ نیز می‌توانید تجهیزات مرتبط با پایش قند خون و مدیریت روزانه دیابت را بررسی کنید؛ به یاد داشته باشید که این وسایل مکمل درمان هستند، نه جایگزین انسولین.
برای ثبت نظر، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
