خشکی دهان در دیابتی ها نشانه قند بالا است یا قند پایین؟
خشکی دهان یکی از مشکلاتی است که بعضی از افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه هنگام بیدار شدن از خواب یا در طول روز، تجربه می‌کنند. ممکن است احساس کنید دهانتان چسبناک شده، زبانتان به سقف دهان می‌چسبد، بزاق کافی ندارید یا با وجود نوشیدن آب همچنان تشنه هستید. در چنین شرایطی، یک سؤال مهم مطرح می‌شود: آیا خشکی دهان به معنای بالا رفتن قند خون است یا ممکن است نشانه افت قند باشد؟
پاسخ کوتاه این است که خشکی دهان بیشتر می‌تواند با افزایش قند خون و کم‌آبی بدن ارتباط داشته باشد، اما به‌تنهایی برای تشخیص بالا یا پایین بودن قند کافی نیست. دیابت کنترل‌نشده ممکن است باعث افزایش دفع ادرار و از دست رفتن مایعات ود. در نتیجه، بدن برای جبران این وضعیت به آب بیشتری نیاز پیدا می‌کند و فرد ممکن است تشنگی و خشکی دهان را تجربه کند. بااین‌حال، خشکی دهان می‌تواند از عوارض بعضی داروها، تنفس از راه دهان هنگام خواب، مشکلات غدد بزاقی یا سایر بیماری‌ها نیز ناشی شود.
از طرف دیگر، افت قند خون معمولاً با علائمی مانند لرزش، تعریق، گرسنگی، تپش قلب، سرگیجه یا گیجی شناخته می‌شود. خشکی دهان علامت قابل‌اعتماد و اختصاصی افت قند نیست؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس آن نتیجه گرفت که قند خون پایین آمده است.
شناخت علت خشکی دهان برای افراد دیابتی اهمیت زیادی دارد. ادامه‌دار شدن این مشکل ممکن است خوردن، صحبت کردن و بلعیدن را دشوار کند و احتمال پوسیدگی دندان، التهاب لثه و عفونت‌های دهانی را افزایش دهد. در این مقاله یاد می‌گیرید چگونه علت‌های احتمالی را بررسی کنید، چه اقداماتی در خانه به کاهش خشکی دهان کمک می‌کنند، چه زمانی باید قند خون را اندازه بگیرید و در چه شرایطی مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
مطالعه در یک نگاه؛ خشکی دهان در دیابتی ها نشانه قند بالا است یا قند پایین؟
خشکی دهان بیشتر با قند خون بالا ارتباط دارد یا قند پایین؟ افزایش قند خون می‌تواند با افزایش ادرار و کم‌آبی همراه شود و به تشنگی و خشکی دهان منجر شود؛ اما این علامت به‌تنهایی تشخیص‌دهنده نیست.
اگر دهانم خشک شد، چه کار کنم؟ در صورت امکان قند خون را اندازه بگیرید، به علائم همراه توجه کنید و اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید، آب را جرعه‌جرعه بنوشید.اگر لرزش و تعریق هم دارم چه؟ احتمال افت قند را در نظر بگیرید و فوراً قند خون را بررسی کنید، اگر این کار بدون تأخیر امکان‌پذیر است.
آیا داروها می‌توانند عامل خشکی دهان باشند؟ بله. برخی داروهای فشار خون، آلرژی، افسردگی و بیماری‌های دیگر می‌توانند تولید بزاق را کاهش دهند.
آیا خشکی دهان به دندان‌ها آسیب می‌زند؟ بله. کاهش بزاق می‌تواند خطر پوسیدگی، مشکلات لثه و عفونت‌های دهانی را افزایش دهد.
چه زمانی وضعیت خطرناک است؟ خشکی دهان همراه با قند بسیار بالا، استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی، گیجی یا خواب‌آلودگی شدید نیازمند ارزیابی فوری است.
مهم‌ترین نکته این است که خشکی دهان را به‌تنهایی مبنای تغییر مقدار انسولین یا داروهای دیابت قرار ندهید. ابتدا وضعیت قند خون و علائم همراه را بررسی کنید و در صورت تداوم مشکل، علت آن را با کمک پزشک مشخص کنید.
اگر مبتلا به دیابت هستید و خشکی دهان را تجربه می‌کنید، افزایش قند خون یکی از علت‌های مهمی است که باید بررسی شود. هنگامی که قند خون بیش از حد بالا می‌رود، کلیه‌ها تلاش می‌کنند مقدار اضافی گلوکز را از طریق ادرار دفع کنند. این فرایند می‌تواند باعث افزایش حجم ادرار و از دست رفتن آب بدن شود. در ادامه، بدن به مایعات بیشتری نیاز پیدا می‌کند و احساس تشنگی و خشکی دهان ایجاد می‌شود. بااین‌حال، خشکی دهان فقط در زمان افزایش قند خون اتفاق نمی‌افتد. ممکن است فرد قند خون کنترل‌شده‌ای داشته باشد، اما به‌دلیل مصرف یک دارو، خوابیدن با دهان باز، کم نوشیدن مایعات یا وجود یک مشکل دهانی، همچنان از خشکی دهان شکایت کند.
افت قند خون نیز باید از نظر علائم معمول آن بررسی شود. در این وضعیت، نشانه‌هایی مانند لرزش، تعریق سرد، تپش قلب، گرسنگی، ضعف، اضطراب و سرگیجه بیشتر مطرح‌اند. بعضی افراد ممکن است هنگام افت قند علائم متفاوتی داشته باشند، اما خشکی دهان به‌تنهایی نشانه قابل‌اعتمادی برای شناسایی افت قند نیست. بنابراین، اگر دهانتان خشک شده است، از روی این علامت تصمیم نگیرید که باید انسولین بیشتری تزریق کنید یا ماده شیرینی بخورید. هر دو تصمیم، بدون توجه به مقدار واقعی قند خون، می‌توانند مشکل‌ساز شوند. در صورت امکان قند خون را اندازه بگیرید و نتیجه را با علائم و برنامه درمانی خود تطبیق دهید. اگر دستگاه در دسترس نیست و نشانه‌های مشخص افت قند دارید، طبق برنامه‌ای که قبلاً برای درمان افت قند از پزشک دریافت کرده‌اید عمل کنید.
برای درک ارتباط قند خون بالا و خشکی دهان، باید به نحوه عملکرد کلیه‌ها توجه کنیم. در شرایط عادی، کلیه‌ها بخش زیادی از گلوکز تصفیه‌شده را دوباره جذب می‌کنند. اما وقتی مقدار گلوکز خون از توان بازجذب کلیه‌ها فراتر می‌رود، بخشی از آن وارد ادرار می‌شود. وجود گلوکز در ادرار می‌تواند دفع آب را افزایش دهد؛ به همین دلیل، فرد ممکن است دفعات بیشتری ادرار کند و حجم بیشتری از مایعات بدن را از دست بدهد.وقتی بدن آب از دست می‌دهد، احساس تشنگی بیشتر می‌شود. دهان نیز ممکن است خشک یا چسبناک به نظر برسد و بزاق غلیظ‌تر احساس شود. در بعضی افراد، این نشانه‌ها با خستگی، تاری دید، سردرد یا کاهش انرژی همراه‌اند. البته شدت علائم به مقدار افزایش قند خون، مدت ادامه آن و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد.
این چرخه می‌تواند ادامه پیدا کند: قند خون بالا موجب دفع بیشتر مایعات می‌شود، کم‌آبی تشنگی را افزایش می‌دهد و اگر علت اصلی کنترل نشود، علائم ممکن است باقی بمانند یا شدیدتر شوند. نوشیدن آب ممکن است بخشی از کمبود مایعات را جبران کند، اما به‌تنهایی درمان افزایش قابل‌توجه قند خون نیست.
اگر خشکی دهان همراه با تشنگی مداوم، تکرر ادرار یا تاری دید ایجاد شده است، قند خون را بررسی کنید. اگر مقادیر اندازه‌گیری‌شده به‌طور مکرر بالاتر از محدوده هدف شما هستند، برای بازبینی برنامه درمانی با پزشک تماس بگیرید. اگر علائمی مانند استفراغ، درد شکم، تنفس عمیق یا سریع، گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی هم وجود دارند، منتظر نمانید؛ این وضعیت می‌تواند نشانه یک عارضه جدی دیابت باشد.
افت قند خون زمانی رخ می‌دهد که مقدار گلوکز خون به سطحی پایین‌تر از حد ایمن برسد. این وضعیت در افرادی که انسولین یا بعضی داروهای کاهنده قند مصرف می‌کنند اهمیت ویژه‌ای دارد. تأخیر در خوردن غذا، مصرف بیش از مقدار تجویزشده دارو، فعالیت بدنی بیشتر از حد معمول یا نوشیدن الکل بدون دریافت غذای کافی می‌تواند احتمال افت قند را افزایش دهد.
علائم رایج افت قند معمولاً نسبتاً سریع ظاهر می‌شوند و ممکن است شامل لرزش دست‌ها، تعریق، تپش قلب، گرسنگی ناگهانی، اضطراب، سرگیجه، ضعف و دشواری در تمرکز باشند. در افت قند شدید، فرد ممکن است دچار گیجی جدی، تشنج یا بیهوشی شود.
خشکی دهان جزو علائم شاخص و قابل‌اعتماد افت قند محسوب نمی‌شود. اگر در کنار خشکی دهان، لرزش و تعریق دارید، لازم است افت قند را جدی بگیرید؛ اما دلیل این کار وجود علائم معمول افت قند است، نه خشکی دهان به‌تنهایی.اگر قند خون کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و هوشیار هستید و می‌توانید ایمن ببلعید، معمولاً باید طبق برنامه درمان افت قند، ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الجذب مصرف کنید؛ برای مثال، مقدار مشخصی قرص گلوکز یا نوشیدنی شیرین معمولی که برچسب آن ۱۵ گرم کربوهیدرات را تأیید می‌کند. حدود ۱۵ دقیقه بعد قند خون را دوباره اندازه بگیرید و اگر همچنان پایین است، درمان را طبق برنامه تکرار کنید. اگر دستگاه ندارید اما علائم واضح افت قند وجود دارد و احتمال آن بالاست، درمان را به‌خاطر انتظار برای اندازه‌گیری به تأخیر نیندازید.
خشکی دهان زمانی اطلاعات بیشتری درباره وضعیت سلامت شما می‌دهد که همراه با سایر نشانه‌ها بررسی شود. اگر دهان خشک شده و هم‌زمان به‌طور غیرعادی تشنه هستید، دفعات ادرار افزایش یافته یا شب‌ها برای نوشیدن آب از خواب بیدار می‌شوید، افزایش قند خون یکی از احتمال‌های مهم است.
علائم دیگری که ممکن است در کنار افزایش قند خون دیده شوند عبارت‌اند از خستگی، تاری دید، کاهش تمرکز، ضعف و در بعضی موارد کاهش وزن ناخواسته. وجود این علائم تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند، اما دلیل مناسبی برای اندازه‌گیری قند خون و بررسی روند کنترل دیابت است.
در مقابل، اگر خشکی دهان همراه با لرزش، تعریق سرد، گرسنگی ناگهانی، تپش قلب یا گیجی ظاهر شده است، احتمال افت قند را در نظر بگیرید. به‌ویژه اگر انسولین یا داروهایی مصرف می‌کنید که می‌توانند افت قند ایجاد کنند، این علائم را نادیده نگیرید.
برخی نشانه‌ها بیشتر به مشکلات موضعی دهان اشاره دارند؛ برای مثال، سوزش زبان، ترک لب، بوی بد دهان، دشواری در جویدن غذای خشک یا ایجاد لکه‌های سفید داخل دهان ممکن است با کاهش بزاق یا عفونت دهانی ارتباط داشته باشند.
نکته مهم این است که علائم ممکن است با هم هم‌پوشانی داشته باشند. تشنگی و خشکی دهان به‌تنهایی نمی‌توانند علت را مشخص کنند و حتی در بعضی افراد، افزایش یا افت قند خون با علائم معمول همراه نیست. اگر نشانه‌ها تکرار می‌شوند، قند خون را در زمان بروز آن‌ها بررسی و نتایج را ثبت کنید تا پزشک بتواند الگوی علائم را بهتر ارزیابی کند.
تشخیص علت خشکی دهان معمولاً بر اساس یک علامت یا یک آزمایش منفرد انجام نمی‌شود. پزشک مجموعه‌ای از اطلاعات را در نظر می‌گیرد: زمان شروع مشکل، مدت ادامه آن، داروهای مصرفی، عادت‌های خواب، میزان نوشیدن مایعات، وضعیت قند خون و علائم همراه.
یکی از قدم‌های مفید، اندازه‌گیری قند خون در زمانی است که خشکی دهان را تجربه می‌کنید. اگر نتیجه بالاتر از محدوده هدف تعیین‌شده برای شماست و هم‌زمان تشنگی و تکرر ادرار دارید، احتمال ارتباط علائم با افزایش قند خون بیشتر می‌شود. بااین‌حال، یک اندازه‌گیری به‌تنهایی همیشه علت خشکی دهان را مشخص نمی‌کند و ممکن است بررسی بیشتری لازم باشد.
اگر قند خون در محدوده معمول شما قرار دارد، باید علت‌های دیگر را هم در نظر گرفت. مصرف داروهای خاص، تنفس دهانی هنگام خواب، گرفتگی بینی، مصرف دخانیات، کم‌آبی، مشکلات غدد بزاقی و بعضی بیماری‌های خودایمنی می‌توانند باعث کاهش رطوبت دهان شوند.
به زمان بروز علائم نیز توجه کنید. خشکی دهانی که بیشتر هنگام بیدار شدن از خواب رخ می‌دهد، ممکن است با تنفس از دهان یا هوای خشک اتاق ارتباط داشته باشد. اگر خشکی دهان پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، احتمال عارضه دارویی مطرح می‌شود؛ البته نباید بدون بررسی، دارو را قطع کرد.
بزاق برای مرطوب نگه داشتن دهان به آب و عملکرد طبیعی غدد بزاقی نیاز دارد. هنگامی که بدن مایعات بیشتری از آنچه دریافت می‌کند از دست می‌دهد، ممکن است احساس خشکی دهان تشدید شود. این وضعیت در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند در اثر افزایش قند خون و دفع بیشتر ادرار رخ دهد، اما تب، اسهال، استفراغ، تعریق زیاد یا نوشیدن ناکافی مایعات نیز از علت‌های احتمالی هستند.
کم‌آبی می‌تواند با تشنگی، خشکی لب‌ها، کاهش دفعات ادرار یا تیره‌تر شدن ادرار همراه باشد. البته این نشانه‌ها به‌تنهایی میزان کم‌آبی یا علت آن را به‌طور قطعی مشخص نمی‌کنند. در سالمندان، احساس تشنگی ممکن است کمتر از حد انتظار باشد؛ بنابراین، نباید فقط بر اساس تشنگی درباره کافی بودن مایعات تصمیم گرفت.اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید، نوشیدن آب در فاصله‌های منظم و جرعه‌جرعه می‌تواند به کاهش خشکی دهان کمک کند. بااین‌حال، اگر قند خون بالا علت اصلی دفع مایعات باشد، باید برنامه کنترل قند نیز بررسی شود. نوشیدن آب جایگزین درمان افزایش شدید قند خون نیست.
افرادی که نارسایی قلبی، بیماری پیشرفته کلیه یا دستور محدود کردن مایعات دارند، نباید برای رفع خشکی دهان ناگهان حجم زیادی آب مصرف کنند. مقدار مناسب مایعات باید با توصیه پزشک هماهنگ باشد.اگر خشکی دهان با استفراغ مداوم، ضعف شدید، گیجی، کاهش واضح ادرار یا ناتوانی در نگه داشتن مایعات همراه است، ارزیابی پزشکی ضروری است. در فرد دیابتی، این نشانه‌ها می‌توانند بیانگر کم‌آبی قابل‌توجه یا یک بیماری حاد باشند.
بله. خشکی دهان می‌تواند عارضه جانبی بسیاری از داروها باشد. بعضی داروهای ضدحساسیت، ضدافسردگی، داروهای مورد استفاده برای مشکلات مثانه، برخی مسکن‌ها و داروهای فشار خون ممکن است تولید بزاق را کاهش دهند. داروهای ادرارآور نیز در بعضی شرایط می‌توانند از طریق افزایش دفع مایعات در احساس خشکی نقش داشته باشند.
در افراد مبتلا به دیابت، احتمال مصرف هم‌زمان چند دارو بیشتر است؛ به همین دلیل، بررسی فهرست کامل داروها اهمیت دارد. اگر خشکی دهان بعد از شروع داروی جدید یا تغییر مقدار یک دارو ایجاد شده است، این موضوع را با پزشک یا داروساز مطرح کنید. زمان شروع علامت می‌تواند سرنخ مفیدی باشد، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دارو علت مشکل است.
خودسرانه داروی دیابت، فشار خون یا داروی دیگری را قطع نکنید. قطع بعضی داروها ممکن است باعث افزایش قند خون یا بدتر شدن بیماری اصلی شود. پزشک می‌تواند بررسی کند که آیا امکان تغییر زمان مصرف، تنظیم مقدار یا جایگزینی دارو وجود دارد یا خیر.
همچنین داروهای بدون نسخه، اسپری‌ها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی را در فهرست خود ذکر کنید. گاهی افراد فقط داروهای نسخه‌ای را گزارش می‌کنند، درحالی‌که فرآورده‌های دیگر نیز ممکن است بر رطوبت دهان یا اثر داروهای اصلی تأثیر بگذارند.
اگر علت خشکی دهان دارویی باشد و تغییر دارو امکان‌پذیر نباشد، پزشک یا دندان‌پزشک ممکن است محصولات جایگزین بزاق یا فرآورده‌های مرطوب‌کننده دهان را پیشنهاد کند. انتخاب این محصولات باید با توجه به شدت علائم و وضعیت سلامت دهان انجام شود.
در دیابت نوع ۱، بدن انسولین کافی تولید نمی‌کند و فرد برای کنترل قند خون به انسولین نیاز دارد. اگر انسولین کافی دریافت نشود یا بیماری به‌خوبی کنترل نشود، قند خون ممکن است به‌شدت افزایش پیدا کند. در این شرایط، افزایش دفع ادرار، تشنگی و خشکی دهان می‌توانند ظاهر شوند. افزایش شدید قند خون در دیابت نوع ۱ ممکن است با کتواسیدوز دیابتی همراه شود که یک وضعیت اورژانسی است.
در دیابت نوع ۲، مقاومت به انسولین و کاهش تدریجی توان تولید انسولین می‌توانند باعث افزایش قند خون شوند. اگر قند خون برای مدت طولانی بالا بماند، احتمال تشنگی، تکرر ادرار و خشکی دهان افزایش پیدا می‌کند. برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ ممکن است مدت‌ها افزایش قند خون را بدون علائم واضح تجربه کنند؛ بنابراین، نبود خشکی دهان به معنای کنترل مناسب دیابت نیست.
در هر دو نوع دیابت، خشکی دهان می‌تواند علت‌های دیگری هم داشته باشد؛ از جمله مصرف دارو، کاهش بزاق، تنفس دهانی و کم‌آبی. همچنین احتمال مشکلات لثه، پوسیدگی دندان و عفونت‌های دهانی در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند بیشتر باشد، به‌ویژه اگر کنترل قند خون مناسب نباشد.
در نتیجه، نوع دیابت به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که خشکی دهان از افزایش قند خون ناشی شده است یا خیر. مهم‌تر از نوع دیابت، وضعیت فعلی قند خون، داروهای مصرفی، علائم همراه و سابقه پزشکی فرد است. برنامه درمانی را بر اساس نوع دیابت و شرایط شخصی خود ادامه دهید و در صورت بروز علائم جدید، با پزشک مشورت کنید.
بعضی افراد در طول روز مشکل خاصی ندارند، اما شب‌ها یا بلافاصله پس از بیدار شدن از خواب با خشکی شدید دهان روبه‌رو می‌شوند. یکی از علت‌های رایج این وضعیت، تنفس از راه دهان است. گرفتگی بینی، آلرژی، خروپف یا عادت به خوابیدن با دهان باز می‌تواند باعث شود رطوبت دهان در طول شب کاهش یابد.
خشک بودن هوای اتاق، استفاده از وسایل گرمایشی یا سرمایشی و مصرف بعضی داروها نیز ممکن است علائم را تشدید کنند. اگر هنگام خواب تنفس دهانی دارید، گاهی با رفع علت گرفتگی بینی یا تنظیم رطوبت محیط می‌توان به کاهش علائم کمک کرد. بااین‌حال، در صورت خروپف بلند، وقفه تنفسی مشاهده‌شده یا خواب‌آلودگی شدید روزانه، بهتر است احتمال اختلالات خواب نیز بررسی شود.
در افراد دیابتی، افزایش قند خون و کم‌آبی نیز ممکن است در خشکی دهان شبانه نقش داشته باشند. اگر شب‌ها برای نوشیدن آب از خواب بیدار می‌شوید و هم‌زمان ادرار شبانه شما افزایش یافته است، قند خون را طبق برنامه درمانی بررسی کنید.
برای کاهش خشکی شبانه می‌توانید در صورت نداشتن محدودیت مایعات، پیش از خواب مقدار مناسبی آب بنوشید، محیط اتاق را از خشکی بیش از حد حفظ کنید و از محصولات مرطوب‌کننده دهان مناسب استفاده کنید. بااین‌حال، نوشیدن حجم زیاد آب درست پیش از خواب ممکن است بیدار شدن برای ادرار را افزایش دهد و برای افراد دارای محدودیت مایعات مناسب نباشد.اگر خشکی دهان هر شب تکرار می‌شود، خواب شما را مختل می‌کند یا با تشنگی شدید و تکرر ادرار همراه است، علت آن را بررسی کنید؛ صرفاً تحمل کردن علامت راهکار مناسبی نیست.
خشکی دهان همیشه به شکل احساس تشنگی ظاهر نمی‌شود. گاهی زبان زبر یا خشک می‌شود، لب‌ها ترک می‌خورند، بزاق غلیظ و چسبناک به نظر می‌رسد یا صحبت کردن برای مدت طولانی دشوار می‌شود. بعضی افراد نیز از سوزش زبان، تغییر حس چشایی یا احساس چسبیدن غذا به سقف دهان شکایت دارند.
این نشانه‌ها می‌توانند با کاهش مقدار بزاق ارتباط داشته باشند. بزاق به نرم شدن غذا، تسهیل بلع، شست‌وشوی بقایای مواد غذایی و محافظت از بافت‌های دهان کمک می‌کند. هنگامی که بزاق کاهش می‌یابد، ممکن است خوردن غذاهای خشک دشوار شود و احتمال پوسیدگی دندان یا تحریک بافت‌های دهان افزایش پیدا کند.
ترک لب نیز می‌تواند در اثر خشکی محیط، لیسیدن مکرر لب‌ها یا کم‌آبی ایجاد شود. بااین‌حال، ترک گوشه‌های دهان، زخم‌های ماندگار، درد یا لکه‌های سفید ممکن است دلایل دیگری داشته باشند و گاهی نیازمند بررسی عفونت یا مشکلات تغذیه‌ای هستند.
برای کاهش ناراحتی، لب‌ها را با یک بالم ساده و مناسب مرطوب نگه دارید، آب را جرعه‌جرعه بنوشید و از دهان‌شویه‌های الکلی یا محصولات تحریک‌کننده پرهیز کنید. اگر زبان دردناک شده، زخم دهانی دارید، بلع غذا دشوار است یا علائم با وجود مراقبت‌های اولیه ادامه پیدا می‌کنند، به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنید.مهم است که این علائم را فقط به دیابت نسبت ندهید. بررسی قند خون بخشی از ارزیابی است، اما معاینه دهان و بررسی سایر علت‌ها نیز ممکن است ضروری باشد.
اگر خشکی دهان با افزایش قند خون همراه است، باید هم‌زمان به دو موضوع توجه کنید: کاهش ناراحتی دهان و رسیدگی به علت افزایش قند. نوشیدن آب ممکن است احساس خشکی را کاهش دهد، اما اگر قند خون همچنان بالا باشد، مشکل اصلی برطرف نشده است.
قدم اول: قند خون را بررسی کنید. از دستگاه اندازه‌گیری قند خون یا سامانه پایش مداوم خود طبق دستور استفاده کنید. نتیجه را با محدوده هدف شخصی‌تان مقایسه کنید. اگر عدد غیرمنتظره است، مطمئن شوید روش اندازه‌گیری را درست انجام داده‌اید و در صورت لزوم مطابق دستور دستگاه دوباره بررسی کنید.
قدم دوم: برنامه درمانی را دنبال کنید. داروها و انسولین را مطابق نسخه مصرف کنید. برای پایین آوردن سریع قند، دوز اضافی دارو یا انسولین را بدون برنامه مشخص و توصیه درمانی تزریق نکنید. اگر برای اصلاح قند بالا برنامه‌ای از پزشک دریافت کرده‌اید، طبق همان دستور عمل کنید.
قدم سوم: در صورت مجاز بودن، مایعات مناسب بنوشید.آب انتخاب مناسبی برای رفع تشنگی معمول است. اگر نارسایی قلبی یا کلیوی دارید یا پزشک مصرف مایعات را محدود کرده است، مقدار مناسب را از او بپرسید.
قدم چهارم: علائم خطر را بررسی کنید.قند بسیار بالا همراه با تهوع، استفراغ، درد شکم، تنفس عمیق یا سریع، بوی میوه‌ای نفس، گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی ممکن است نشان‌دهنده عارضه جدی باشد. در چنین شرایطی به ارزیابی فوری نیاز دارید.
اگر خشکی دهان بارها با افزایش قند خون همراه می‌شود، نتایج اندازه‌گیری و زمان بروز علائم را ثبت کنید و برای بررسی برنامه درمانی با پزشک تماس بگیرید. این روش کمک می‌کند به‌جای درمان موقت خشکی دهان، علت اصلی نیز مدیریت شود.
راهکارهای خانگی می‌توانند ناراحتی ناشی از خشکی دهان را کمتر کنند، اما نتیجه آن‌ها به علت مشکل بستگی دارد. اگر خشکی ناشی از دارو، بیماری غدد بزاقی یا افزایش شدید قند خون باشد، ممکن است مراقبت خانگی به‌تنهایی کافی نباشد.یکی از ساده‌ترین روش‌ها، نوشیدن جرعه‌های کوچک آب در طول روز است. نگه داشتن آب در دسترس می‌تواند کمک کند هر بار که دهان خشک می‌شود، مقدار کمی آب بنوشید. اگر محدودیت مایعات دارید، این کار را مطابق توصیه پزشک انجام دهید.
جویدن آدامس بدون قند یا مکیدن آب‌نبات بدون قند ممکن است تولید بزاق را تحریک کند. محصولاتی که حاوی زایلیتول هستند نیز در بعضی موارد می‌توانند انتخاب مناسبی باشند، اما باید برچسب ترکیبات و میزان مصرف را در نظر بگیرید. مصرف زیاد بعضی شیرین‌کننده‌های قندی ممکن است باعث ناراحتی گوارشی شود.
استفاده از مرطوب‌کننده لب، حفظ رطوبت مناسب اتاق و پرهیز از دود سیگار می‌تواند به کاهش تحریک کمک کند. اگر خشکی دهان هنگام خواب شدیدتر است، بررسی تنفس دهانی و گرفتگی بینی نیز مفید خواهد بود.
محصولات مخصوص خشکی دهان مانند ژل‌ها، اسپری‌ها و جایگزین‌های بزاق ممکن است برای بعضی افراد مناسب باشند. بهتر است محصولی انتخاب کنید که برای استفاده دهانی طراحی شده و با شرایط شما سازگار باشد. اگر پوسیدگی دندان، زخم دهان یا عفونت دارید، برای درمان علت زمینه‌ای نیز اقدام کنید.
از روش‌هایی مانند استفاده از آب‌لیمو به‌صورت مکرر، دهان شویه‌های الکلی، مواد سوزاننده یا درمان‌های خانگی نامطمئن پرهیز کنید؛ برخی از آن‌ها می‌توانند بافت دهان را تحریک کنند یا به مینای دندان آسیب برسانند.
آب معمولاً بهترین انتخاب برای رفع تشنگی روزمره است، زیرا قند اضافه ندارد و در صورت نداشتن محدودیت پزشکی می‌تواند به جبران مایعات کمک کند. بهتر است در طول روز به‌طور منظم آب بنوشید، به‌جای اینکه فقط هنگام تشنگی شدید مقدار زیادی مایع مصرف کنید.
نوشیدنی‌های بدون قند نیز ممکن است برای بعضی افراد قابل‌استفاده باشند، اما لازم است ترکیبات آن‌ها را بررسی کنید. نوشیدنی‌های اسیدی یا گازدار، حتی اگر بدون قند باشند، ممکن است در مصرف مکرر به دندان‌ها آسیب بزنند یا دهان حساس را تحریک کنند. نوشیدنی‌های کافئین‌دار نیز در بعضی افراد احساس خشکی را تشدید می‌کنند؛ میزان اثر به مقدار مصرف و حساسیت فرد بستگی دارد.برای رفع خشکی دهان، نوشابه‌های شیرین، آبمیوه‌های قندی و نوشیدنی‌های انرژی‌زا انتخاب مناسبی نیستند. این نوشیدنی‌ها می‌توانند قند خون را افزایش دهند و تماس مکرر قند با دندان‌ها نیز احتمال پوسیدگی را بالا ببرد. اگر افت قند خون تأیید شده است، نوشیدنی شیرین ممکن است بخشی از درمان فوری باشد؛ اما این کاربرد با مصرف روزمره برای رفع تشنگی تفاوت دارد.
چای یا دمنوش بدون شکر ممکن است برای برخی افراد مناسب باشد، ولی نباید جایگزین همیشگی آب شود. از افزودن شکر، عسل یا شربت برای بهتر شدن طعم نوشیدنی پرهیز کنید، مگر در شرایط مشخص درمان افت قند یا طبق توصیه درمانی.اگر بیماری کلیوی یا قلبی دارید و باید مایعات یا بعضی مواد معدنی را محدود کنید، درباره نوع و مقدار نوشیدنی مناسب از پزشک راهنمایی بگیرید.
بزاق فقط دهان را مرطوب نمی‌کند؛ این مایع نقش مهمی در محافظت از دندان‌ها و بافت‌های دهانی دارد. بزاق بقایای مواد غذایی را می‌شوید، اسیدهای تولیدشده توسط باکتری‌ها را خنثی می‌کند و به حفظ مواد معدنی مینای دندان کمک می‌کند. وقتی مقدار بزاق کم می‌شود، بخشی از این حفاظت طبیعی کاهش می‌یابد.
در نتیجه، خشکی دهان می‌تواند خطر پوسیدگی دندان، بوی بد دهان، تحریک لثه و عفونت‌های دهانی را افزایش دهد. افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه در صورت کنترل نامناسب قند خون، ممکن است بیشتر در معرض مشکلات لثه و برخی عفونت‌های دهانی قرار بگیرند.بیماری لثه نیز می‌تواند باعث درد هنگام جویدن، خونریزی، بوی بد دهان یا لق شدن دندان‌ها شود. التهاب و عفونت دهانی ممکن است مدیریت دیابت را دشوارتر کند؛ بنابراین سلامت دهان بخشی از مراقبت کلی دیابت است، نه موضوعی جدا از آن.
برای محافظت از دندان‌ها، روزانه دو بار با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و فضای بین دندان‌ها را با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز کنید. اگر دهانتان بسیار خشک است، از دندان‌پزشک بپرسید آیا به محصولات محافظتی اضافی نیاز دارید یا خیر. مراجعه منظم برای معاینه و جرم‌گیری حرفه‌ای نیز اهمیت دارد.اگر لثه‌ها مرتب خونریزی می‌کنند، درد یا تورم دارید، دندان‌ها لق شده‌اند یا بوی بد دهان با رعایت بهداشت برطرف نمی‌شود، ارزیابی دندان‌پزشکی را به تعویق نیندازید.
بله، کاهش بزاق و کنترل نامناسب قند خون می‌توانند احتمال بروز بعضی عفونت‌های دهانی، از جمله برفک دهان، را افزایش دهند. برفک دهان معمولاً با رشد بیش از حد قارچی به نام کاندیدا ارتباط دارد. این قارچ ممکن است در دهان افراد سالم هم وجود داشته باشد، اما در شرایط خاص رشد آن بیشتر می‌شود.
نشانه‌های احتمالی برفک شامل لکه‌های سفید داخل دهان یا روی زبان، قرمزی و سوزش، درد هنگام غذا خوردن و تغییر حس چشایی است. گاهی لکه‌ها هنگام پاک شدن، سطح قرمز و حساس زیرین را آشکار می‌کنند. البته هر لکه سفید یا سوزش زبان به معنای عفونت قارچی نیست؛ تشخیص به معاینه و بررسی علت‌های دیگر نیاز دارد.
اگر این نشانه‌ها را دارید، به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنید. درمان ممکن است به داروی ضدقارچ نیاز داشته باشد و انتخاب دارو به شدت مشکل، محل درگیری، وضعیت ایمنی و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد. استفاده خودسرانه از داروهای ضدقارچ یا قطع درمان زودهنگام توصیه نمی‌شود.
برای کاهش احتمال عود، قند خون را طبق برنامه کنترل کنید، بهداشت دهان را رعایت کنید و خشکی مداوم دهان را جدی بگیرید. اگر از دندان مصنوعی استفاده می‌کنید، تمیز کردن و نگهداری صحیح آن اهمیت دارد. افرادی که از بعضی اسپری‌های استنشاقی استفاده می‌کنند، باید درباره شست‌وشوی دهان پس از مصرف طبق دستور دارو راهنمایی دریافت کنند.در صورت دشواری بلع، درد شدید، تب یا گسترش علائم، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وقتی دهان خشک است، خوردن غذاهای خشک، سفت یا بسیار شور ممکن است دشوار یا دردناک باشد. انتخاب غذاهایی با بافت نرم‌تر و رطوبت بیشتر می‌تواند جویدن و بلع را آسان‌تر کند. برای مثال، سبزیجات پخته، سوپ مناسب، ماست ساده بدون شکر افزوده یا غذاهایی که با مقدار مناسبی مایع آماده شده‌اند، ممکن است راحت‌تر مصرف شوند.
بااین‌حال، انتخاب غذا باید با برنامه تغذیه دیابت هماهنگ باشد. برخی سوپ‌ها و غذاهای آماده نمک زیادی دارند و بعضی محصولات لبنی یا نوشیدنی‌ها نیز ممکن است قند افزوده داشته باشند. برچسب مواد غذایی را بررسی کنید و اندازه سهم را با برنامه غذایی خود هماهنگ سازید.
خوراکی‌های بسیار شیرین به‌ویژه در زمان خشکی دهان انتخاب مناسبی برای مصرف مکرر نیستند، زیرا می‌توانند خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهند و کنترل قند خون را دشوار کنند. غذاهای بسیار شور، تند یا اسیدی نیز ممکن است دهان خشک و حساس را تحریک کنند. اگر مصرف مرکبات، سرکه یا ادویه‌ها باعث سوزش می‌شود، مقدار آن‌ها را کاهش دهید.
غذاهای خشک و خردشونده مانند بیسکویت خشک یا نان بسیار سفت ممکن است بدون مایعات کافی دشوارتر بلعیده شوند. لقمه‌های کوچک‌تر بردارید، آهسته غذا بخورید و در صورت مجاز بودن، همراه وعده غذایی جرعه‌های آب بنوشید.
اگر خشکی دهان باعث شده است وزن کم کنید، از غذا خوردن بترسید یا مرتب هنگام بلع سرفه کنید، موضوع را با پزشک مطرح کنید. تغییر رژیم غذایی می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند، اما مشکل مداوم بلع نیازمند بررسی تخصصی است.
بررسی خشکی دهان معمولاً با شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک درباره زمان شروع علائم، میزان تشنگی، دفعات ادرار، داروهای مصرفی، سابقه بیماری‌ها و وجود علائم دهانی سؤال می‌کند. معاینه ممکن است شامل بررسی زبان، لب‌ها، مخاط دهان، دندان‌ها، لثه‌ها و نشانه‌های احتمالی عفونت باشد.
اگر احتمال ارتباط خشکی دهان با افزایش قند خون مطرح باشد، اندازه‌گیری قند خون اهمیت دارد. بر اساس شرایط، پزشک ممکن است قند خون ناشتا، آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله یا همان HbA1c و آزمایش‌های دیگری را درخواست کند. HbA1c میانگین تقریبی قند خون در چند ماه گذشته را نشان می‌دهد، اما برای تشخیص افت قند در لحظه بروز علائم مناسب نیست.
اگر علائم کم‌آبی، بیماری حاد یا اختلالات دیگر مطرح باشند، ممکن است بررسی الکترولیت‌ها و عملکرد کلیه نیز لازم شود. این آزمایش‌ها برای همه افراد ضروری نیستند و بر اساس نشانه‌ها و وضعیت سلامت انتخاب می‌شوند.
اگر قند خون علت واضحی برای خشکی دهان نباشد، بررسی داروها و معاینه دندان‌پزشکی اهمیت پیدا می‌کند. در موارد خاص، پزشک ممکن است میزان تولید بزاق یا مشکلات غدد بزاقی را بررسی کند. اگر علائم دیگری مانند خشکی چشم و درد مفاصل وجود داشته باشد، احتمال برخی بیماری‌های خودایمنی نیز ممکن است ارزیابی شود.
اگر خشکی دهان گاهی رخ می‌دهد و با نوشیدن آب یا رفع عامل محیطی بهتر می‌شود، ممکن است مشکل موقتی باشد. اما اگر علائم مداوم‌اند، مرتب بازمی‌گردند یا فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کنند، بهتر است برای بررسی علت به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنید.
موارد زیر دلیل مناسبی برای گرفتن وقت پزشکی هستند:
تشنگی مداوم یا افزایش غیرعادی دفعات ادرار.
تکرار قند خون بالاتر از محدوده هدف تعیین‌شده.
خشکی دهان که خوردن، صحبت کردن یا خواب را مختل می‌کند.
ترک‌های دردناک، زخم‌های دهانی یا لکه‌های سفید غیرعادی.
پوسیدگی‌های مکرر، خونریزی لثه یا بوی بد دهان ماندگار.
شروع خشکی دهان پس از مصرف داروی جدید.
دشواری در جویدن یا بلع غذا.
اگر خشکی دهان همراه با کاهش وزن ناخواسته، ضعف مداوم یا نشانه‌های کم‌آبی است، ارزیابی سریع‌تر اهمیت دارد. در صورت استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی، گیجی یا خواب‌آلودگی شدید، به‌ویژه در کنار قند بسیار بالا، به اورژانس مراجعه کنید.اگر علائم افت قند مانند لرزش، تعریق، گیجی یا ضعف ناگهانی دارید، قند خون را فوراً بررسی کنید، اگر این کار بدون تأخیر ممکن است. در صورت افت قند تأییدشده، طبق برنامه درمانی عمل کنید. اگر فرد دچار بیهوشی یا ناتوانی در بلع است، چیزی از راه دهان به او ندهید و با اورژانس تماس بگیرید.
خشکی دهان به‌تنهایی معمولاً نشانه یک وضعیت اورژانسی نیست، اما همراه شدن آن با افزایش شدید قند خون و برخی علائم دیگر می‌تواند بیانگر عارضه جدی دیابت باشد. یکی از این وضعیت‌ها کتواسیدوز دیابتی است که بیشتر در دیابت نوع ۱ دیده می‌شود، اما ممکن است در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز رخ دهد. وضعیت خطرناک دیگری به نام حالت هیپراسمولار هیپرگلیسمیک نیز می‌تواند در بعضی افراد، به‌ویژه مبتلایان به دیابت نوع ۲، ایجاد شود.
علائم هشداردهنده ممکن است شامل تشنگی شدید، ادرار زیاد، تهوع، استفراغ، درد شکم، ضعف قابل‌توجه، تنفس عمیق یا سریع، بوی میوه‌ای نفس، گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی باشند. این علائم ممکن است به‌تدریج یا در مدت نسبتاً کوتاهی ظاهر شوند. وجود آن‌ها نیازمند ارزیابی فوری است؛ حتی اگر عدد قند خون به‌اندازه‌ای که انتظار دارید بالا نباشد.
اگر از انسولین استفاده می‌کنید و هنگام بیماری قند خون بالا می‌رود، برنامه روزهای بیماری خود را دنبال کنید. اگر پزشک توصیه کرده است کتون خون یا ادرار را بررسی کنید، طبق دستور این کار را انجام دهید. وجود کتون بالا همراه با علائم هشداردهنده، دلیل مهمی برای مراجعه فوری است.برای پایین آوردن سریع قند خون، دوزهای اضافی و نامشخص انسولین تزریق نکنید و منتظر نمانید تا نوشیدن آب علائم را برطرف کند. اگر استفراغ مداوم دارید، نمی‌توانید مایعات را نگه دارید، تنفس غیرعادی دارید یا گیج شده‌اید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
لرزش، تعریق سرد، تپش قلب، گرسنگی ناگهانی و ضعف می‌توانند از نشانه‌های افت قند خون باشند. اگر خشکی دهان نیز هم‌زمان رخ داده است، نباید نتیجه بگیرید که همه علائم از یک علت ناشی می‌شوند؛ اما احتمال افت قند را باید جدی بگیرید، به‌ویژه اگر انسولین یا داروهای مستعدکننده افت قند مصرف می‌کنید.
اگر امکان دارد، فوراً قند خون را اندازه بگیرید. اگر مقدار آن کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و هوشیار هستید و می‌توانید بدون خطر ببلعید، معمولاً مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الجذب توصیه می‌شود. نمونه‌ها شامل قرص گلوکز با مقدار مشخص یا نوشیدنی شیرین معمولی با میزان کربوهیدرات معلوم هستند. پس از حدود ۱۵ دقیقه، قند خون را دوباره بررسی کنید. اگر همچنان پایین است، درمان را مطابق برنامه افت قند تکرار کنید.
اگر نمی‌توانید قند خون را اندازه بگیرید اما علائم واضح افت قند دارید، به‌خصوص اگر داروی مستعدکننده افت قند مصرف می‌کنید، درمان را به‌خاطر انتظار برای دستگاه به تأخیر نیندازید. در عین حال، اگر علائم با درمان برطرف نمی‌شوند، دوباره برمی‌گردند یا فرد دچار گیجی شدید است، کمک پزشکی لازم است.
به فرد بیهوش یا کسی که نمی‌تواند ایمن ببلعد، آب، غذا یا نوشیدنی شیرین ندهید؛ این کار خطر خفگی دارد. با اورژانس تماس بگیرید و در صورت در دسترس بودن گلوکاگون تجویزشده، فرد آموزش‌دیده می‌تواند طبق دستور از آن استفاده کند.
پیشگیری از خشکی دهان به شناسایی علت اصلی آن وابسته است. اگر مشکل از افزایش قند خون ناشی شود، کنترل بهتر دیابت اهمیت دارد. اگر داروها، تنفس دهانی یا کاهش تولید بزاق نقش داشته باشند، ممکن است به اقدامات متفاوتی نیاز باشد.قند خون را طبق برنامه درمانی بررسی کنید و داروها را منظم مصرف کنید. اگر مقادیر قند خون مرتب از محدوده هدف خارج می‌شوند، برای تنظیم برنامه درمانی اقدام کنید. مصرف خودسرانه دارو یا حذف وعده‌های غذایی برای کاهش قند خون می‌تواند خطرناک باشد.در طول روز، در صورت نداشتن محدودیت مایعات، آب را به‌طور منظم بنوشید. اگر دهان خشک است، استفاده از آدامس بدون قند یا محصولات مخصوص خشکی دهان می‌تواند به تحریک یا جایگزینی بزاق کمک کند. مصرف دخانیات و فرآورده‌های تحریک‌کننده دهان را کنار بگذارید و در صورت خشکی شبانه، علت تنفس دهانی یا خشکی محیط را بررسی کنید.
بهداشت دهان را جدی بگیرید: دو بار در روز مسواک بزنید، از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید و فضای بین دندان‌ها را تمیز کنید. مراجعه منظم به دندان‌پزشک کمک می‌کند پوسیدگی یا التهاب لثه زودتر شناسایی شود.اگر دارویی باعث خشکی دهان شده است، درباره گزینه‌های درمانی با پزشک مشورت کنید و آن را خودسرانه قطع نکنید. همچنین اگر با وجود مراقبت‌های خانگی همچنان خشکی دهان دارید، به‌دنبال راهکارهای موقت بیشتر نروید؛ علت مشکل باید بررسی شود.
سالمندان مبتلا به دیابت ممکن است به دلایل مختلف بیشتر با خشکی دهان روبه‌رو شوند. مصرف هم‌زمان چند دارو، کاهش احساس تشنگی، مشکلات دندانی، استفاده از دندان مصنوعی و بیماری‌های همراه می‌توانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند. به همین دلیل، خشکی دهان مداوم را نباید صرفاً بخشی طبیعی از افزایش سن دانست.در بعضی سالمندان، کاهش تحرک یا دشواری دسترسی به آب باعث می‌شود مایعات کافی مصرف نکنند. از سوی دیگر، بیماری کلیوی یا قلبی ممکن است نیازمند محدودیت مصرف مایعات باشد. بنابراین، توصیه یکسان به نوشیدن حجم زیاد آب برای همه سالمندان مناسب نیست؛ مقدار مایعات باید با وضعیت پزشکی فرد هماهنگ شود.
اگر سالمند داروهای متعددی مصرف می‌کند، فهرست داروها باید به‌طور منظم توسط پزشک یا داروساز بررسی شود. ممکن است بعضی داروها به خشکی دهان کمک کنند، اما قطع یا تغییر آن‌ها بدون راهنمایی می‌تواند خطرناک باشد.خشکی دهان ممکن است استفاده از دندان مصنوعی را دردناک کند یا باعث شود غذا خوردن دشوار شود. در این شرایط، ارزیابی دندان‌پزشکی و استفاده از محصولات مناسب مرطوب‌کننده دهان می‌تواند مفید باشد. اگر سالمند کاهش وزن ناخواسته دارد، غذای کافی نمی‌خورد یا هنگام بلع سرفه می‌کند، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.همچنین لازم است علائم افزایش یا افت قند خون با توجه به داروها و وضعیت شناختی فرد بررسی شوند. گیجی ناگهانی یا تغییر هوشیاری را نباید صرفاً به سن نسبت داد؛ این وضعیت ممکن است نیازمند ارزیابی فوری باشد.
اگر مبتلا به دیابت هستید و خشکی دهان را تجربه می‌کنید، اولین قدم این است که علت آن را مشخص کنید. افزایش قند خون و کم‌آبی از احتمال‌های مهم‌اند، اما داروها، تنفس دهانی، مشکلات غدد بزاقی و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند در این مشکل نقش داشته باشند.
اگر خشکی دهان همراه با تشنگی مداوم و تکرر ادرار است، قند خون را بررسی کنید و در صورت بالا بودن مکرر آن، با پزشک برای بازبینی برنامه درمانی مشورت کنید. اگر لرزش، تعریق، گرسنگی ناگهانی یا گیجی دارید، احتمال افت قند را جدی بگیرید و در صورت امکان فوراً قند خون را اندازه بگیرید. افت قند تأییدشده باید مطابق برنامه درمانی مناسب رسیدگی شود.
برای کاهش ناراحتی دهان، در صورت نداشتن محدودیت مایعات آب را جرعه‌جرعه بنوشید، از محصولات مناسب بدون قند استفاده کنید، بهداشت دهان را رعایت کنید و از نوشیدنی‌های شیرین برای رفع تشنگی معمول پرهیز کنید. اگر خشکی دهان مداوم است یا خوردن و بلعیدن را دشوار کرده، مراجعه به پزشک یا دندان‌پزشک ضروری است.
برای ثبت نظر، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
